به دنبال عامل ترور قاسملو در ميان بازداشت شدگان اربيل

 سه‌رچاوه: رادیو فردا

ايلنا: يك كارشناس ارشد مطالعات زنان گفت: براساس بررسى هاى كارشناسان، سهم زنان در بخش هاى مديريتى كشور تنها ۲ درصد است. محبوبه مقدم، دانشجوى كارشناسى ارشد پژوهشگرى مطالبات زنان، در همايش روز جهانى زن روسپى گرى را يكى از آسيب هاى اجتماعى زنان عنوان كرد و گفت: قربانيان روسپى گرى در تهران به بالاترين حد خود رسيده و مكان هايى كه به شكار انسان ها نشسته اند، فقط در تهران به هشت هزار مورد مى رسد. وى مدعى شد: روزانه ۵۴ دختر ۱۶ تا ۲۵ ساله ايرانى در كراچى خريد و فروش مى شوند و سرمنشأ اين فاجعه سياستى است كه باعث فقر و محروميت اكثريت جامعه شده است. مقدم با اشاره به گزارش هاى مستندى كه در بعضى از مطبوعات كثيرالانتشار چاپ شده، خاطرنشان كرد: اين گزارش ها گوياى دست داشتن برخى افراد ذى نفوذ در گسترش فحشا است، زيرا باندهاى قاچاق كه دختران را با هواپيما به كشورهاى جنوب خليج فارس منتقل مى كنند، چگونه از اين تسهيلات برخوردار شده اند.
وى افزود: تعداد دختران فرارى در كشور دست كم به ۳۰۰ هزار نفر مى رسد و قريب به ۸۶ درصد دختران كه براى نخستين بار از منزل فرار مى كنند، مورد سوءاستفاده جنسى قرار مى گيرند.
مقدم با بيان اين مطلب كه بيش از ۸ ميليون زن ايرانى در فقر مطلق زندگى مى كنند، خاطرنشان كرد: تعداد جوانان مبتلا به مشكلات روانى در ايران، بين ۸ تا ۱۰ ميليون نفر تخمين زده مى شود كه اكثر آنها را دختران تشكيل مى دهند. وى با اعلام اين كه در ايران نسبت خودكشى در مقايسه با تمام كشورهاى جهان در بالاترين حد قرار دارد، افزود: سالانه هفت هزار نفر خودكشى مى كنند كه بيشترشان زن هستند. اين پژوهشگر با انتقاد از اينكه زنان در فعاليت هاى اجتماعى و سياسى نيز با وضعيت مطلوبى روبه رو نيستند، اعلام كرد:
براساس بررسى هاى كارشناسان، سهم زنان در بخش هاى مديريتى كشور تنها دو درصد است كه شايد ناشى از فقر عمومى در ايران باشد. وى در پايان قطعنامه زنان كه در ۱۱ بند تدوين شده بود را اعلام كرد كه از هم آن مى توان به ممنوع شدن تعداد زوجات، حق شركت در مسابقات ورزشى و فعاليت هاى هنرى براى زنان و اينكه زنان در انتخاب لباس و پوشش خود كاملاً آزاد باشند.

منبع سایت پیک‌ایران

نورری دهکردی:

Œ بودن را برگزیده‌ای ، اما چگونه بودن را کمتر اندیشه‌ کرده‌ای، چگونه بودن را دانستن از آگاهی به چرا بودن برمی‌خیزد، و آنانکه به چرا بودن خویش آگاهند، میدانند که چگونه باید بود، و خوب باید بود.

هراکلیتوس[Héraclitus]:

Œ در جهان یک چیز هست که هیچ وقت تغییر نمیکند و آن اینست: "همه چیز تغییر میکند".

 استبداد هنگامی سربرمی‌آورد که مردم قادر نباشند از فشارها، ظلمها و دستبردهای حکام خودکامه، نسبت به مصالح آنان جلوگیری بنمایند. دموکراسی آنجاست که مردم توانایی بازداشتن حکام و مسوولان برتر خودرا از خودسری داشته باشند.

خانم رولاند R. De La platère) (:

 Œ ای آزادی چه جنایتها که به نام تو نمیشود!

عیسی مسیح:

Œ حقیقت شمارا آزاد خواهد کرد. (انجیل یوحنا، باب هشتم، آیه 32)

مولانا جلال‌الدین:

چون به آزادی نبوت هادی است

                                   مومنان را ز انبیا آزادی است

ای گروه مومنان شادی کنید

                                   همچون سرو و سوسن آزادی کنید

کرد، آذری، دموکراسی و ایران

اگر به تاریخ چند دهه‌ی گذشته‌ ایران نگاهی بیاندازیم، ایران به‌ کشتی‌ای میماند که در دریای پرتلاطم مخاطرات این‌سو و آنسو کرده و هنوز بعداز گذشت تاریخی چندهزارساله،بنظر میرسد که رهی چند صدساله تا آزادی و ساحل آرامش در پیش داشته‌باشد. نمیتوان گفت که با چند دهه‌ی‌ پیش فرقی نکرده و بی انصافی است اگر چنین بیاندیشیم، ولی فکر میکنم که در گذشته‌ میتوانستیم امروزمانرا تجربه‌کرده و امروز حال‌وروز بسی بهتر و جلوتررا صاحب بوده‌باشیم. شروع دو حرکت بنیادی و به موقع در باسازی و نوسازی‌های اقتصادی و فرهنگی و سیاسی ایران؛ یکی در زمان امیرکبیر و دیگری در زمان دکتر مصدق، که به ناکامی و شکست دردناکی مبدل گشتند، میتوانستند نقطه‌عطفی برای پراکتیزه‌کردن و آماده‌کاری اولیه برای ایرانی دموکراتیک و آزاد باشند. نه‌تنها شکست یک موج رفورمیستی همه‌جانبه بلکه تنها و تنها توقیف یک روزنامه سیاسی اجتماعی پیشرو میتواند ضربه‌ای مهلک به بافتهای اجتماعی یک جامعه وارد کند که سالهای سال نتوان آنرا جبران کرد. اما من از این دیدگاه به موضوع نمی‌پردازم که یکی از ابعاد مشخص بررسی علل عقب‌ماندگی ایران زمین در اجرای دموکراسی و آزادی و نهادینه کردن اصول آن در منشور اساسی کشور است، ، بلکه روی سخنم را متوجه دو جنبش ملی دموکراتیک آذربایجان و کردستان درچند دهه‌ گذشته کرده و این نوشتارمیتواند به عنوان گفتگویی در این زمینه درنظرگرفته‌شود. دو جریان دموکرسی‌خواه برخاسته از غرب کشور ایران،آذریها و کردها که درصد زیادی از جمعیت ایران را نیز به خود اختصاص داده‌اند.

ظاهرا این به واقعیتی تلخ و بدیهی تبدیل شده که حق و حقوق در ایران گرفتنی است نه دادنی. چه قبل از انقلاب 57 و چه‌بعداز آن، هردو حکومت از اجراو اعطای کمترین حد حقوق حقه ملی- دمکراتیک دو ملت آذری و کرد عاجز و ناتوان بوده و هستند و گمان میرود که باید ستاند نه آنکه ایستاد. باوه‌ر نگارنده‌ی این نوشتار بر این است که هرگونه ایده، رسم، قانون و یا حکومتی که برخاسته از واقعیت بافت و ساختار فرهنگی و تاریخ نهادینه‌شده‌ی این مرزوبوم(ایران)  نباشدمحکوم به فنااست. مکانیزم اجتماعی این مرزوبوم به شیوه‌ای است که همچون دستگاهی ناخالصی‌ها را به بیرون پس‌خواهدداد. انسان امروزی انسان هزاروچهارصدسال پیش نیست که دلیل گرفتن ناخن را لانه‌کردن شیطان در زیرآن بداند و آنرا دربست به خود بباوراند.  آذری امروزه به خود میاندیشدو با مرور تاریخ خود به جایگاه و ارزش جریان عناصر فرهنگی خود ازجمله زبان می‌فکرد. تا کی میشود که در ایران تنها شیعه بود و ولی از آذری و کرد بودن حرفی به‌میان نیاورد؟ تاکی کردها، آذریها، عربها، ترکمنها و بلوچها در ایران به خاطر ایده‌های گنگی همچون ولایت علی و وجود دشمنان خارجی از کیان و هستی خود سخنی به‌میان نیاورند؟ تا چند دهه‌ وچند سده؟ این صبر طاقت‌فرسا از موجودیت ملی و فرهنگی ملل داخل ایران میکاهد. این صبر چیزی نمانده که به‌قیمت تجزیه و تحلیل فرهنگی تمام شود.

ولی امروز میبینیم که شعور سیاسی مللی که تحت ستم مستبدان مذهبی و گروهی نوحه‌خوانان، چون آتش زیرخاکستر لهیب کشیده و حاکمان سیه‌اندیش را تکان بس بزرگی داده‌است.

حوادث اخیر در ایران نشان میدهد که امروز آذری، آذری است و تنها شیعه‌ نیست. نشان میدهد که نه‌تنها تحقیر فرهنگی و زبانی و تلاش درجهت اجرای برنامه‌های یکسانسازی رضاخانی، خریدار ندارد بلکه آذری، ترکمن، عرب و بلوچ دوشادوش کردها به میدان آمده و خواستار حقوق ملی فرهنگی خود هستند. این خیزش عظیم نشان بزرگی از واقعیت متکثر ایران است که سالهاست شووینیستهای مرکزگرا آن را انکار میکنند! امروزه کرد و آذری و... میخواهند که خود باشند اگرچه در ایران هم باشند. ایرانی بودن به معنای تایید و تمکین به یک زبان و مذهب واحد نیست. ایران به گواه تاریخ، یک کشور ائتلافی است و استقرارو تداوم این ائتلاف در مرحله اول به وجود احترام متقابل ملل داخل ایران نسبت به‌ همدیگر و بویژه حکومت مرکزی و دستگاههای زیربط به کیان، واقعیت و نیازهای( فرهنگی، سیاسی، اجتماعی،اقتصادی) این ملل بستگی دارد. پایندگی ایران در گرو بالندگی آزادیهای ملی دموکراتیک است. انکار و تحقیرو سرکوب تاریخی حاکمان ایران نسبت به هویتهای ملی داخل ایران تنها باعث نهادینه شدن و رشد خودکامگی و استبداد فردی و گروهی و یا تسلط بی‌پروای یک خانواده شده‌است. و اگر در مقابل، به ملل داخل ایران، به‌نحو شایسته،احترام گذاشته‌میشد و نیازهای ملی و فرهنگی ملل داخل ایران برآورده میشدند، به جرات میتوان گفت که ایران امروزه از سطح خوبی از دموکراسی و آزادی بهره‌مندبود. مگر ایران کجاست و ایرانی کیست؟ آیا ایران غیراز کردستان و آذربایجان و مناطق فارس نشین و بلوچستان و... است؟ مگر ایرانی کسی غیر از کرد و آذری و فارس و عرب و... است؟ ظاهرا ایران یک یا چند شهر و یک زبان و یک مذهب بیش نیست!

اگر از حکومت و حاکمان بگذریم، جادارد که کمی هم به ملل داخل ایران و جریانها و جنبشهای ملی دموکراتیک داخل ایران در گذشته وحال بپردازیم.

واقعیت متکثر ایران به هیچکس و حکومتی در ایران اجازه نادیده‌انگاشتن و سرکوب درازمدت نخواهدداد. میتوان گفت که بالندی و امنیت ایران نیز باوضعیت سیاسی و فرهنگی و اقتصادی این ملل رابطه‌ تنگاتنگ دارد. شکی در این نیست که دموکراسی و آزادی از آسمان برای هیچ ملتی نازل نشده‌است تا ایران دومی باشد. به‌قول شهید دکتر قاسملو" ملتی که خواهان آزادی باشد، باید هزینه‌ی آنرا هم بپردازد". تاریخ‌ دموکراسی نشان از فرایندی بودن آن دارد. به این معنی که دموکراسی یک پروسه است که نیازبه زمان دارد و با آموزش و تلاش و مبارزه برای آن در بستر فرهنگی یک جامعه جای میگیرد. ساده بگویم که دموکراسی و آزادی یک شبه به‌وجود نخواهد آمد.

برای تحقق دموکراسی و آزادی مطلوب ایران نبایدکه در انتظار حکومت مرکزی ایران  باشیم تا از آن بهرمند شویم. آزادی ودموکراسی را باید در کشمکش و مبارزه برای آن بپرورانیم. با نهادینه‌شدن مبارزه برای آزادی و دموکراسی و تکثر سیاسی در ایران، امید به  به‌ثمر نشتن این تلاش بیشتر است و این حرکتی نیست که بتوان با یک ملت و یا یک گروه در داخل ایران به انجام برسد. به قول کردها'' یک دست صدا ندارد". تا زمانی که آذری، کرد،بلوچ، ترکمن، عرب و... شخصیتهای حقیقی و حقوقی سیاسی دخیل در سرنوشت آزادی و دموکراسی برای ایران، در این مبارزه هماهنگ و همکار نگردند، رسیدن به حکومتی ناشی و برگرفته از واقعیت متکثر سیاسی و فرهنگی ایران ممکن نخواهدبود. حکومت میتواند عوض شود ولی آزادی و دموکراسی  واقعی جایگزین نخواهد شدکه ایران هم بارها این فروکش را به خود تجربه‌کرده‌است.

چیزی را که در خاتمه میخواستم به آن اشاره‌کنم، نقش هماهنگ کردها و آذریها درفرایند مبارزه برای آزادی و دموکراسی است. کردها و آذریها در ایران با داشتن درصد قابل توجهی از کل جمعیت ایران، میتوانند نقش بسیار مهمی در به ثمر نشاندن سیستمی پلورال و دموکرات داشته و به اهرم فشاری در مقابل کسان مرکزگرای یکسان‌ساز تبدیل گردند. البته این به‌ معنای نادیده‌انگاشتن نقش ملل دیگری که در حال  پیکار برای آزادی و دموکراسی هستند، نیست. بلکه به نظر نگارنده حتی مبارزه یک شخص هم میتواند مهم و کاگزار باشد. ولی آذریها با به‌کنارنگذاشتن مبارزات ملی دموکراتیک خود بعداز سقوط جمهوری آذربایجان، با در نظر گرفتن جمعیت و مذهب آنان، میتوانستند همراه با کردها نقش‌موثرتری در تشکیل حکومتی دموکراتیک ‌داشته‌باشند.

اکنون نیز تا وقتی که همه ملل موجود در ایران همگام و هماهنگ برای اجرا و به ثمرنشاندن این جنبش دموکراتیک، نکوشند، ایران روی آزادی و دموکراسی واقعی را به‌خود نخواهد دید و مبارزه برای تحقق حقوق ملی یکجانبه ادامه خواهد‌داشت، که این تضعیف جنبش است نه تقویت آن. همچنانکه در چند سطر قبلی هم اشاره شد، تحقق آزادی و دموکراسی در ایران در دستان یک گروه،حزب و یا زبان حاکم نخواهد بود بلکه‌ همکاری آرزومندانه وجدی  تنوع فرهنگی و مذهبی و سیاسی موجود در ایران قادر به اجرا و حفظ آن خواهدبود.

کاوه آهنگری

مـه‌ی 2006

"ايستادن روی زمين ايرانی" ميزگرد ماهنامه‌ی نامه
كورش زعيم عضو شورای مركزی جبهه‌ی ملی، عباس عبدی پژوهش‌گر و فعال سياسی و مجيد تولايی سردبير ماهنامه‌ی "نامه" در ميزگردی به طرح ديدگاه‌های خود درباره‌ی اين پرسش پرداخته‌اند؛ ميزگردی كه انديشه‌ی مشترك "ايستادن روی زمين ايرانی" را دنبال می‌كند!
زعيم: به‌عقيده‌ی من، ما در ايران مسأله‌ای به نام قوميت به‌طوری‌كه مجزا از بدنه‌ی ملت و مسأله‌ی ملی باشد، نداريم؛ هرچند اخيراً واژه‌ی قوميت و مليت را خيلی با هم جابه‌جا می‌كنند. از ديدگاه من مليت يك تعريف بين‌المللی دارد يعنی Nation، يعنی مردمی كه زبان، قانون‌اساسی، مرزهای مشترك و دولت مشترك دارند.... اگرچه جريان‌های تجزيه‌طلب از عناوين ملت ترك يا كُرد ياد می‌كنند اما من در تاريخ و فرهنگ ايران چنين چيزی نمی‌بينم. ما مثل يك خمير شيرينی هستيم كه هزاران سال است همه‌ی اجزای آن، درهم آميخته است.... هيچ قوم يا اقليتی در ايران وجود ندارد كه از سايرين جداباشد. اين تيره‌ها از يك نژاد بوده‌اند كه در زمان‌های مختلف وارد فلات ايران شدند. البته ما اقليت مذهبی داريم ولی اقليت قومی نداريم. ..

عبدی: اين‌كه ما مسأله‌ای به‌نام قوميت داريم يا نه‌، از دو زاويه قابل بررسی است؛ يكی زاويه‌ی پوزيتيو يا تحصلی و ديگری زاويه‌ی تفهمی. از زاويه‌ی پوزيتيو می‌توان با صحبت‌های آقای زعيم موافق بود كه اين تيره‌ها با هم درهم آميخته‌اند كه بايد در مورد آن بررسی و تحقيق صورت بگيرد. حتی بعضی‌ها، مسأله‌ی زبان را تا حد لهجه پايين می‌آورند يا در مورد آذری‌ها گفته می‌شود با ايرانی‌ها هيچ فرقی نمی‌كنند و تنها زبان‌شان تغيير كرده است...اتفاق‌هايی كه در ابتدای انقلاب در بلوچستان و گنبد و نيز در خوزستان، كردستان و آذربايجان افتاد، چيزهايی نيست كه بتوان آن‌را ناديده‌گرفت. هرلحظه می‌تواند هرنوع اتفاق ديگری در حوزه‌ی زبانی قوميت روی دهد و آن خود به يك واقعيت تبديل شود. بالقوه‌بودن مسأله قوميت‌ها بيش از آن است كه به‌نظر می‌رسد و ما فعليت آن را مشاهده می‌كنيم. و جهانی‌شدن نيز اين واقعيت را تشديد می‌كند. بنابراين ما چون فارس هستيم نمی‌توانيم واقعيت مسأله را ناديده بگيريم. اما چرا چنين اتفاقی روی می‌دهد؟ چرا در ذهنيت كسانی كه كرد، ترك، عرب و ... هستند، اين موضوع مطرح است كه به آن‌ها اجحاف می‌شود؟ چون اوست كه منشأ اين تمايز هويتی است. از سوی ديگر می‌توانم بگويم كه با همه‌ی اين‌ها، در اين مقطع مسأله‌ی قومی و زبانی مسأله‌ی اول ما نيست. مسأله‌ی اول ما دموكراسی است و البته مقّدم بر دموكراسی، حاكميت قانون است...در بحث قوميت، چون من فارس هستم نمی‌توانم عليه آن ساختار تبعيض‌آميز موضع قومی بگيرم. و بنابراين ناچارم از بُعد دموكراسی به مسأله بپردازم. اما ديگری كه جزو يك گروه قومی يا زبانی است به‌راحتی می‌تواند قضيه را به ويژگی هويتی منتسب كند؛ چرا‌كه بخشی از قضيه همان است كه او ظاهر آن را می‌بيند. او كاری ندارد كه وقتی به يك كُرد ظلم می‌شود، آيا به عباس عبدی هم ظلم می‌شود يا نه؛ آيا به فارس هم ظلم می‌شود يا نه. به‌علاوه در اين موضوع تكيه‌زدن بر بحث قوميت، جذابيت دارد و به او هويت می‌دهد. شايد چنين مسأله‌ای وجود خارجی نداشته باشد، اما به‌لحاظ كاركردی قضيه به‌سرعت جا می‌افتد. در عين‌حال، معتقدم بخشی از اين تبعيض‌ها، ناشی از ساختار قدرت است و به كُرد و ترك بودن افراد ارتباطی ندارد. ممكن است يك ترك يا كرد كه نزديك به حاكميت است خيلی بيش‌تر از يك فارس پيشرفت مالی و اقتصادی داشته باشد.
جامعه‌ی ما به‌لحاظ سه عنصر قوم، زبان و مذهب قابل تفكيك است كه جدی‌ترين آن مذهب است؛ به‌اين مفهوم كه واقعی است و چندان ربطی هم به دموكراسی ندارد ساختار جامعه‌ی ما حساسيت زيادی به قوميت و زبان ندارد.... اما در ميان همه‌ی متغيرها مسأله‌ی مذهب فوق‌العاده جدی است. چنان‌كه گفتم مسأله‌ی تبعيض اهميت دارد، اما نكته‌ی بسيار مهم اين است كه مثلاً كسی كه مذهب اهل سنت دارد و كُرد نيز هست، كُردبودن خود را ناديده نمی‌گيرد. او تلاش می‌كند دو واقعيت را در خودش جمع‌كند و به آن هويت‌بخشی كند. با اين‌حال اگر دقت‌كنيم، متوجه می‌شويم كُرد شيعه در تهران هيچ احساس بيگانگی با ديگران نمی‌كند؛ يا مثلاً در مورد آذری‌ها بايد گفت كه ما به‌طور مستمر در ساختار قدرت مسأله‌ی ترك و فارس نداشته‌ايم. امروز می‌بينيم كه مخالفان جدی گرايش‌های پان تركيسم از ميان خود ترك‌ها هستند. در ميان عرب‌های خوزستان نيز همين‌گونه است.
در چنين وضعيتی اگر قدرت مركزی ضعيف باشد، هرآن، گرايش خروج از مركز می‌تواند فعال شود. دولت مركزی از دو زاويه می‌تواند قوی‌باشد. يكی آن‌كه زور و قدرت داشته‌باشد و بتواند سركوب‌كند و از زاويه‌ی‌ديگر رابطه‌داشتن با قوميت‌ها بر اساس اعتماد است. آن‌چه در آينده خطرناك است آن است كه قدرت مركزی از حيث دوم يعنی تعلق‌خاطر مردم به حكومت ضعيف باشد. در هر حال ما نمی‌توانيم مسأله‌ی قوميت‌ها را ناديده بگيريم.
در تركيه گرايش قومی عليه كردهاست. وقتی آن‌ها در آن جامعه تحقير می‌شوند، خود را ناچار می‌بيند كه به يك چارچوب هويتی پناه ببرند. اما در ايران اصولاً گرايش عليه قوم‌ها نيست و مسأله خود را در قالب مذهب نشان می‌دهد. در تركيه، هم كُردها و هم ترك‌ها سنی هستند اما در ايران كُرد، لُر، بلوچ و گيلك بودن به‌اندازه‌ی مذهب اهميت ندارد. به‌همين‌خاطر بايد توجه‌داشت اين خطر وجود‌دارد كه اختلاف‌های مذهبی و تضعيف حكومت مركزی از هر دو جنبه‌ای كه اشاره‌كردم تشديد شود و به‌فعاليت در‌آيد.... حكومت مركزی بايد اين نكته را بفهمد كه به‌موازات سركوب و محدود‌كردن، آن‌ها را بيش‌تر به هويت‌يابی خود ترغيب می‌كند. در نظام بين‌الملل جديد، هرلحظه ممكن است موازنه‌ها تغييركند. يكی از مصاديق مطرح در دادگاه‌های كيفری بين‌المللی، سركوب قومی و نژادی توسط يك حكومت است. كافی است يك حكومت تضعيف‌شود تا فوراً انگ‌بزنند و در چنين حالتی به‌راحتی نمی‌توان از زير بار آن شانه خالی‌كرد....كار تنها با سركوب پيش نمی‌رود. البته اين استدلال را فراموش نكنيد كه شايد در ابتدای انقلاب گروه‌هايی كه در مناطق قومی سركوب شدند، خودشان هم مشكل داشتند. محال بود در آن شرايط ايران، در مورد نيروهای سياسی چنين سركوبی انجام شود و مقبول واقع شود. وقتی انقلاب شد و در برخی مناطق ريختند و پادگان‌ها را اشغال كردند، سركوب توجيه می‌شد. اگر رفتارها مدنی باشد، نمی‌توان افراد را برای طولانی‌مدت ساكت و خاموش كرد.
تولايی: به‌نظر می‌رسد بحث مسأله‌ی قومی در ايران را بتوان در چارچوب تضاد حاشيه و متن يا تضاد مركز و پيرامون نيز بررسی‌كرد....در واقع نطفه‌های اصلی خصومت و دشمنی اقوام ايرانی كه به‌نوعی می‌توان آن‌ها را به‌سبب موقعيت زيست‌گاه جغرافيايی‌شان در مدارهای پيرامونی و حاشيه‌ای ايران مشاهده‌كرد با حكومت و دولت مركزی از آن‌زمان بسته‌شد.... تا اين‌كه با وقوع نهضت ملی‌شدن نفت در زمان مصدق و ايجاد فضای سياسی دموكراتيك و آزاد، فرصتی پيش‌آمد كه اين اقوام حاشيه‌ای بتوانند امكان بروز خواسته‌ها و مطالبات خود را در قالب يك خواست ملی و فراگير به‌دست آورند. به‌عبارت ديگر سياست‌ها و برنامه‌های دولت ملی و دموكراتيك مصدق نه‌تنها فرصت مناسبی برای كاستن از فشارها و تبعيض‌ها و ستم‌هايی كه تا آن‌زمان بر اقوام می‌رفت فراهم‌كرد بلكه خود عاملی‌شد كه به‌قول ريچاردكاتم، اقوام ايرانی يكی از نيروهای عمده و مؤثر در جهت پيش‌بُرد اهداف و خواسته‌های نهضت ملی به‌شمار آيند و هم‌سو با حركت عمومی و كلی دموكراتيك نهضت شوند...
زعيم: اين درست نيست كه تمايز قوميتی ايجادكنيم. هزاران سال است كه زبان فارسی، زبان رسمی است و مثلاً زبان بلوچی يكی از زير شاخه‌های آن است. اما مسأله اين است كه مردم يك كشور مگر چه می‌خواهند؛ جز امنيت، رفاه اقتصادی و مشاركت در اداره‌ی كشور كه هيچ‌يك را به هيچ كس عرضه نكرده‌ايم. در زمان رضاشاه يك دولت قدرتمند‌ مركزی وجود داشت و همه به‌ناچار مطيع آن بودند. اما به‌محض آن‌كه رضاشاه رفت، در خوزستان و آذربايجان و كردستان تجزيه‌طلبی آغازشد. چراكه می‌گفتند جز زورگويی چيزی به ما نمی‌رسد؛ نه رفاه و تأمين زندگی و نه اجازه‌ی مشاركت سياسی و نه امنيت. به‌اين‌ترتيب بود كه گريز از مركز آغازشد. با اين‌حال در دوران ملی‌شدن صنعت نفت همه مردم كمك‌كردند، چراكه احساس می‌كردند شرايطی ايجاد شده كه می‌توانند در سرنوشت كشور خود مشاركت‌كنند. چرا در آن‌زمان هيچ مشكلی در مرزهايمان نداشتيم و امروزه مشكل‌داريم؟ اما همان‌گونه كه آقای عبدی فرمودند؛ ما با مشكل تبعيض مذهبی روبه‌رو هستيم. بحث برسر مشاركت در اداره‌ی امور است و بحث برسر رسمی‌بودن يا نبودن زبان فارسی نيست... .مسأله‌ی خوزستان و آذربايجان و كردستان مربوط به زمانی است كه انگليس و شوروری از ايران خارج شدند و تلاش‌كردند نارضايتی‌ها را به رنگ قومی در آورند و از آن برای پايگاه نفوذ خود استفاده‌كنند. اگرچه اين مشكل در دهه‌ی سی حل‌شد، اما امروز اين مشكل دوباره ايجاد و تشديد شده است...
بنابراين، نبايد فكركنيم ايرانيان عرب‌زبان می‌خواهند جدا شوند. اين مسايل را كسانی طرح می‌كنند كه تحت‌نفوذ و وابسته به خارج هستند. البته هميشه عده‌ای هستند كه فكر می‌كنند اگر جدا شوند و كشوری مجزا بسازند، همه‌چيز برای‌شان مهيا می‌شود؛ در‌حالی‌كه آنان، خود اولين قربانيان اين حركت خواهند بود.
اگر كردهای عراق يا تركيه می‌خواهند جداشوند، به‌اين‌علت است كه خودشان را ترك يا عراقی نمی‌دانند بلكه ايرانی می‌دانند و ما می‌توانيم آن‌ها را جذب‌كنيم. همين مسأله به كشورهايی كه می‌خواهند ما را تضعيف‌كنند، دست‌آويز می‌دهد تا در مقابل ما تجزيه‌طلبی‌های مصنوعی ايجادكنند. بنابراين، مشكل ما وجود تبعيض و اداره‌ی انحصاری كشور است كه باعث شده است به هم‌ميهنان فرصت‌های برابر داده نشود.
در چنين شرايطی همه بايد دست به‌دست هم بدهيم و با استبداد و انحصار مقابله‌كنيم، نه آن‌كه تسليم انگيزه‌های مصنوعی بشويم. مشكل ما تبعيض مذهبی است؛ كردها و بلوچ‌ها از ما ايرانی‌تر هستند اما به‌دليل مذهبشان در تبعيض قرار‌گرفته‌اند. ما در ايران تبعيض‌نژادی نداريم اما تمايز مذهبی داريم و اين مسأله، به نوعی احساس تفاوت منجرشده كه سرچشمه آن، احساس مورد تبعيض واقع‌شدن است.
به باور من و به استناد تاريخ، مشكل تجزيه‌طلبی در ايران هميشه سرچشمه‌ی خارجی داشته.....در خوزستان، سياست انگلستان بود كه احساس جدايی را به‌وجود آورد. امروز هم كشورهای عربی همسايه كه مايل هستند ايران تضعيف و كوچك شود، همين سياست را دنبال می‌كنند.
تولايی: به‌گمان من برای نقش و اغراض و برنامه‌های عوامل خارجی و بيگانه نبايد حدی بيش از حد و سطح عوامل مشدّده، جا بازكرد. مطابق منطق تئوری توهم توطئه، منتسب‌كردن خواسته‌های به‌حق و انسانی و ابتدايی شهروندانی كه در مناطق قومی اين كشور به طرح مطالبات خود می‌پردازند و پاسخ در خور و شايسته‌ای نمی‌گيرند و فروكاستن اين مطالبات به تحرك بيگانگان و مداخله‌ی عوامل اجنبی نه‌تنها بی‌مهری و بی‌اعتنايی نسبت به مسايل آنان است و نوعی آدرس غلط دادن برای فهم موضوع به‌شمار می‌رود، بلكه باز هم چيزی از واقعيت موضوع را عوض نمی‌كند......
زعيم: دقيقاً همين است! من ايرانی‌ام و به ايرانی بودنم و به تاريخ ايران افتخار می‌كنم، فكر می‌كنم همه ايرانيان اينجور فكر می كنند و تاريخ ايران مديون همه ما ايرانيان است. در حالی كه حاكميت به موجوديت همه آنان بها نمی‌دهد. خوب، وقتی وضعيت اقتصادی يك‌دسته از مردم ضعيف است، شغل ندارند، امنيت ندارند، در سرنوشت كشورشان تاثيری ناردند، آزادی بيان و آزادی انتخاب ندارند،... اين‌ها همه عامل تحريك‌پذيری می‌شود و عامل بيرونی نيز در پی همين است. وقتی من تحريك‌پذير باشم و كشورهای همسايه نيز نمايش دموكراسی بدهند و من احساس‌كنم كه آن‌ها به‌دليل بافت و ساختار حكومت‌هايشان اميدوارند كه به زندگی دموكراتيك و مرفه دست‌يابند، ولی در اين‌جا حاكميت مركزی با من بيگانه است، اين عوامل دست‌به‌دست هم می‌دهد و مشكل ايجاد می‌كند و يك حاكميت بيگانه بر من ايرانی در كردستان، بلوچستان و آذربايجان نفوذ پيدا می‌كند. در اين‌صورت طبيعی است كه من تحريك‌پذير می‌شوم. من به‌عنوان يك شهروند امنيت می‌خواهم و خواستار رفاه و مشاركت در امور كشورم هستم. شما از آن‌سو می‌آييد و در گوش من می‌گوييد كه مسايل حل می‌شود اگر به اين‌سو بيايی و مرز را به آن‌طرف بكشی، من به حرف تو گوش می‌دهم. سياست كشور ما باعث‌شده تا هم‌ميهنان ما به‌ويژه اقليت‌های مرزنشين، حتی اگر اقليت هم نباشند، با اين بدگمانی حكومت مركزی كه با بيرون مرز ارتباط دارند، در محروميت نگه داشته شده اند. ما می‌گوييم حاكميت بايد هوشيار باشد. ديگر با پول و زور نمی‌شود آن‌ها را متقاعد كرد. آن‌ها می‌گويند ما می‌خواهيم تصميم بگيريم و اين به‌مفهوم آن است كه هر چه زودتر حق آزادی بيان و انتخابات كه اولين حق آن‌ها است را به آن‌ها بدهيم.
نامه: آيا به‌عنوان مثال شما برای كردها حق آزادی انتخاب برای آينده و نحوه‌ی اداره‌ی زندگی‌شان قايل هستيد؟
زعيم: بله منتها ابتدا بايد مشكلات را حل‌كنيم. اگر در كشور دموكراسی و آزادی انتخابات حاكم‌شود، امكان‌ندارد از جانب آن‌ها مسايلی مطرح شود كه مثلاً به‌نوعی از آن مسايل، مفهوم جدايی استنباط‌شود....
عبدی: من به‌عنوان يك شهروند ايرانی با هر مسأله‌ای كه به‌مفهوم جدايی و اين‌قبيل چيز‌ها برگردد موافق نيستم و نخواهم بود؛ اما هيچ‌گاه نيز مسأله را به دموكراسی، رفاه و ... كه به‌سادگی محقق نمی‌شود معلق نمی‌كنم. هيچ‌كس نيست كه روی قول حساب‌كند و بتواند قول را به‌حساب بانكی خود واريز كند و نقد امروز را به نسيه‌ی فردا بفروشد. من به‌عنوان يك ايرانی جدا‌شدن را نمی‌پذيرم، اما همچنين به‌عنوان يك ايرانی بايد شرايطی فراهم كنم كه چنين خواسته‌ای غيرمشروع شود...
بحث اين است كه ما بايد تعريفی از حكومت ارايه می‌كنيم كه تو بتوانی با آن زندگی كنی، مثلاً اگر فردی ايرانی با زبانی با من صحبت‌كند كه من نمی‌توانم آن‌را بفهمم و بگويد ما زبان و فرهنگ خودمان را داريم، من می‌گويم خوب! آن‌را آموزش هم بده، مشكلی وجود ندارد. اما اگر با همه‌ی اين‌ها بخواهد جدا شود، آن‌جاست كه مشكل پيدا می‌شود.
اگر بخواهيم با سياست تجزيه‌طلبی مقابله‌كنيم بايد در عمل نشان‌دهيم كه نه‌تنها به‌سود قوميت‌ها نيست، بلكه هزينه‌های بسيار دارد. به‌لحاظ مذهب، زبان و توسعه‌ی اقتصادی بايد چشم‌اندازی ايجاد شود كه هزينه‌های جدا‌شدن، بالاتر از ماندن در ايران باشد.
زعيم: در مبحث مربوط به زبان كه آقای عبدی می‌گويند و مخالفت ايشان با جدا‌شدن، يك تناقض مهم به‌چشم می‌خورد. اگر شما به‌هركسی كه گويش خاصی دارد بگوييد آن‌را آموزش‌بده كه تخم تجزيه پاشيده می‌شود. اگر به آن‌ها اجازه دهيم زبان خود را آموزش دهند تا ده سال ديگر بچه‌های ما همديگر را درك نخواهندكرد و ارتباط‌ها قطع خواهد شد. اين خود يك تجزيه‌ی غير فيزيكی است. در آن صورت اگر به هر منقطه‌ی كشور برويم، بايد يك مترجم همراه داشته باشيم تا زبان همديگر را بفهميم. اما می‌توان زبان محلی را در كنار زبان رسمی آموزش‌داد. زبان رسمی، اجباری است.
عبدی: آن‌ها كه در اين مورد حرفی ندارند، اما بحث اين است كه چه كسی حق دارد برای آن‌ها تعيين تكليف كند كه زبان خود را ياد نگيرند يا ياد بگيرند. اگر غير از اين باشد يك تبعيض زبانی و فرهنگی ايجاد می‌شود.
تولايی: بحث بر سر اجباری بودن يا نبودن زبان رسمی نيست. بحث بر سر به‌رسميت‌شناختن زبان‌های ديگر است. ضمن آن‌كه برخلاف فرمايش‌های زعيم از نظر بسياری از متخصصان زبان‌شناسی و اهل فن اين نادرست است كه ما فقط زبان فارسی رسمی امروزی را زبان بدانيم و وقتی كه صحبت از عربی و كُردی و آذری می‌شود، آن‌ها را گويش بناميم. چنين حكمی در مورد زبان فارسی دادن و چنين تلقی در مورد ديگر زبان‌های رايج و شايع در ايران دادن در عمل به آن می‌ماند كه به‌زعم عده‌ای آن‌كس كه فارس‌تر است، ايرانی‌تر است يا فرق نمی‌كند به‌زعم عده‌ای ديگر آن كس كه شيعه‌تر است، ايرانی‌تر است.....

زعيم: هزاران سال است مردم گيلان به گيلكی صحبت می‌كنند و كسی هم نمی‌تواند جلوی آن‌ها را بگيرد كه به بچه هايشان گيلكی ياد بدهند. كسی هم تاكنون مانع آموزش گويش محلی به بچه‌ها نبوده است. امروز جهان به‌سمتی می‌رود كه يك زبان رسمی جهانی در حال شكل‌گيری است، الان در ايران يك زبان رسمی داريم. آيا بايد عقب‌گرد كنيم و درحالی‌كه جهان به‌سمت يك زبان واحد می‌رود به‌سمت تكثر زبان در كشور برويم؟
عبدی: من هم با آقای زعيم موافقم و معتقدم زبان مسأله‌ی اصلی نيست اما الان اصلی شده است، چون می‌خواهيم آن را ناديده بگيريم. به‌نظر من بايد زبان را آزادكنيم و مثلاً در آذربايجان، هم زبان تركی و هم زبان فارسی را آموزش‌دهيم بعد خواهيم ديد كه چند درصد از مردم حاضر خواهند بود كه بچه‌هايشان فقط تركی را ياد بگيرند. زبان‌های مختلف موجب پراكندگی نيست. اگر يك گيلك خواست گيلكی بخواند از نظر من منعی برای آن وجود ندارد. به‌نظر من زبان موجب تجزيه نمی‌شود.... قوميت‌ها احساس تحقير می‌كنند؛ تحقير زبان و گويش مسأله‌ی اساسی است كه در مورد قوميت‌ها وجود دارد و ما نمی‌توانيم از يك‌سو آنان را به تمكين مطلق از اراده‌ی دولت مركزی دعوت كنيم و از سوی ديگر بگوييم نمی‌توانند زبان‌شان را آموزش‌دهند. آن‌ها حق‌دارند زبانشان را آموزش‌دهند اما حق جداشدن ندارند. ما منطقاً بايد به خواست امروزشان احترام بگذاريم و همه را يكسان بدانيم. اگر همين‌الان جای من و يك‌نفر كرد عوض‌شود و من كُرد سنی باشم و او فارس شيعه، بايد ببينيم آيا بازهم من با همان زاويه از اين ديدگاه دفاع می‌كنم؟ اگر به اين ديدگاه رسيديم مشكل قوميت‌ها حل خواهد شد.

زعيم: زبان ما در زمان هخامنشيان فارسی پهلوی بود. زبان پهلوی دو شاخه داشته، يكی پهلوی جنوبی كه فارسی است و ديگری پهلوی شمالی كه آذری است. زبانی كه در آذربايجان صحبت می‌شود، پهلوی شمالی است. بعد از حمله‌ی مغولان و سلجوقيان، واژه‌های مغولی و تاتاری وارد آن زبان شد و بخشی از دستور زبان خود را به آن تحميل‌كرد. تا ٣٠٠سال پيش، زبان دربار امپراتوری عثمانی، فارسی بوده است. خليفه‌های بغداد هم نامه‌ها و حكم‌های دربار را به فارسی می‌نوشته‌اند. در چين زبان درباری فارسی بوده، در هندوستان ٨٠٠ سال زبان رسمی فارسی بوده. شما اگر به آذربايجان كه امروز يك استان است نگاه كنيد، نام شهرها، رودها و ... همه چيز فارسی است. تنها در مسير حمله‌ی مغول، واژه‌های جغرافيايی تغيير كرده است.
مشكل هميشه زمانی به‌وجود آمده است كه يا دولت قوی مركزی وجود نداشته است كه بتواند با زور سرنيزه همه را نگه‌دارد يا زمانی‌كه دموكراسی نداشته‌ايم....
عبدی: به‌نظر من هر نيرويی كه خواستار حاكميت قانون، آزادی، دموكراسی باشد، نبايد مسأله‌ی قوميت‌ها را صرفاً به دموكراسی منوط كند. بايد در مورد قوميت‌ها ديدگاه روشن داشته‌باشيم و به زبان و مذهبشان احترام بگذاريم؛ اين دو، يعنی زبان و مذهب بسيار مهم است. اما من به‌هيچ‌عنوان قبول نمی‌كنم كسی از موضع سياسی در مورد زبان صحبت كند؛ چون اين سركوب است. از موضع علمی، يك محقق می‌تواند درباره‌ی زبان فارسی و سره و ناسره‌اش صحبت كند اما صحبت‌كردن از موضع سياسی درباره‌ی زبان بی‌بروبرگرد سركوب است، اگرچه مبتنی بر پشتوانه‌ی نظری – تاريخی هم باشد.
مذهب كه مهم‌تر از زبان است. اگر ما به‌خود حق‌دهيم زبان ديگران را تخريب‌كنيم، عده‌ای هم به‌خود حق می‌دهند كه برای ايدئولوژی، عقيده و مذهب ديگران تعيين تكليف كنند و مثلاً هركس اين حرف را بگويد باطل است؛ البته از موضع تاريخی بحثی ندارم. كسی كه شيعه است می‌تواند بر سر عقايدش بحث‌كند. اما از موضع سياسی در يك سيستم دموكراتيك بايد اين حق را برای آنان به رسميت شناخت. اگر از موضع افرادی كه مسأله‌ی قومی دارند به موضوع نگاه كنيم، به‌نظر من اگر نخواهند با تأكيد روی موضوع مذهب، نژاد يا زبان بايستند برايشان مشكل‌ساز خواهد‌شد. چرا‌كه وقتی قوم الف كه به‌هر‌دليل در تبعيض است، هويت خود را حول مسأله‌ی قوميت شكل‌دهد و جلوی سيستم مركزی بايستد، نه تنها همه‌ی ديگران را با خود بد می‌كند كه در درون خود هم مخالف دارد و اين جزبه بی‌راهه رفتن نيست. بنابراين همان‌قدر كه يك نيروی ملی بايد به موضوع آن‌ها توجه كند، آن‌ها هم بايد مبارزه‌شان را حول دموكراسی عمومی شكل‌بدهند و از اين منظر به قضيه بپردازند و همچنين توجه داشته باشند كه دست‌يابی ايرانيان به يك جامعه دموكراتيك بسيار محتمل‌تر از جداشدن از اين جامعه است، آن‌هم جداشدنی كه معلوم نيست آخر آن به كجا ختم خواهد شد. اين نوع تلاش برای جداشدن همه را عليه آن قوم متحد می‌كند، ضمن اين‌كه تازه اول دعوا خواهد بود. مثال روشنی بزنم؛ مثلاً فرض كنيد كُردها و ترك‌ها از ايران جداشوند، جنگی بين خود آن‌ها شكل می‌گيرد كه آن سرش ناپيداست. آن‌چه در تركيه رُخ داد نمونه‌ی روشن آن است و بدتر از آن در ايران اتفاق خواهد افتاد. من معتقدم بايد به مسأله‌ی نيروهای ملی، قومی توجه داشت و مشكلات آن‌ها را منوط به حل مسأله‌ی ايران نكرد، همان‌طور كه زنان يا مردان نيز نبايد همه‌ی مسايل را به مسأله‌ی خودشان تقليل بدهند و مسايل ديگر را درنظر نگيرند؛ چون اگر اين كار را نكنند ديگران را در مقابل خود قرار می‌دهند و به‌نظر من منجر به نتيجه نخواهد شد.
....

تولايی: شرط اول‌قدم اين اصلاح سياسی كه آقای عبدی به آن اشاره می‌كنند اين است كه در سارختارهای حقوقی و قانونی كشور، شأن هر ايرانی صرف‌نظر از مذهب، نژاد، جنس، زبان و هر‌نوع تعلق مرامی و مسلكی به‌عنوان يك شهروند كه دارای حقوق برابر با ديگر شهروندان است به‌رسميت شناخته شود. چنين چيزی در حال حاضر وجود ندارد و حتی می‌بينيم كه در قانون‌اساسی به‌مثابه پايه‌ای‌ترين منشور تنظيم روابط بين مردم و حكومت و سند بنيادين تعيين مناسبات حقوقی و ساختار قانونی كشور، چنين نگاه و تلقی نسبت به‌فردفرد ايرانيان وجود ندارد.....
عبدی: شرايط بين‌المللی جاذبه‌ها را تغيير داده است، پنجاه يا صد سال پيش، اگر يك حكومت قدرتمند مركزی وجود داشت كه می‌توانست ظاهراً با سركوب، همه‌ی اقوام را درون خود نگه دارد، اما از سوی ديگر جاذبه‌ای هم وجود نداشت كه انگيزه‌ای برای تجزيه‌طلبی ايجادكند، زيرا وضع كشورهای همسايه از ما بدتر بود. ولی امروز شرايط متفاوت است. امروزه روند بين‌المللی، روند دموكراسی و اقتصاد درهم آميخته است. روند كنونی، روند تحمل يكديگر و تعامل با همديگر است. امروز ما همان جاذبه‌هايی را داريم كه پنجاه يا صدسال سال پيش داشتيم، درحالی‌كه در اطراف ما تغييرات چشم‌گيری روی داده است. كشورهايی كه پنجاه سال پيش جاذبه‌ای نداشتند، امروز كم‌كم دارند جاذبه پيدا می‌كنند. آن‌ها خود را وارد فرآيند بين‌المللی كرده‌اند اما ما مثل جزيره‌ای دورافتاده هستيم. كسی هم نمی‌خواهد در يك جزيره‌ی بسته زندگی‌كند. ما به‌خاطر رفتار سازمانی‌مان به‌صورت يك جزيره درآمده‌ايم. و طبيعی است كه هركسی بخواهد از جزيره فرار‌كند برای همين‌هم گريز از مركز شدت پيدا كرده است. پس بايد نخست اين مسأله را حل‌كنيم. اگر اين مسأله حل‌شود ما ديگر مسأله‌ی قومی نخواهيم‌داشت. البته شيطنت‌هايی وجود خواهد‌داشت ولی حتی شيطنت برون‌مرزی هم كم خواهدشد. اگر خود را به جامعه‌ی جهانی ملحق‌كنيم و با فرآيند آن هم‌سو شويم و آزادی‌هايی را كه قوانين بين‌المللی تجويز می‌كند محترم بشماريم، ديگر دليلی ندارد كه گريز از مركز وجود داشته‌باشد. ديگر فرقی نمی‌كند شما در تهران باشيد يا در كابل يا لندن. امروز ايرانی‌ها حتی به افغانستان هم مهاجرت كرده‌اند؛ چراكه آن‌جا آينده‌ی بهتری را نويد می‌دهد. بنابراين ما با ثابت نگه‌داشتن سيستم خود و واردنشدن به جامعه‌ی جهانی، خود را محصوركرده‌ايم و در اين شرايط مسلماً هم‌ميهنان‌مان فرارمی‌كنند. اين تنها محدود به مرز نمی‌شود بلكه تفاوت‌های مذهبی و نه‌صرفاً زبان و قوميت هم در اين امر دخيل است و اين برای ما خطرناك است.

سه‌رچاوه: http://www.kurdishstudents.com

بحثی درباره‌ تجزیه‌طلبی و  کردستان

تجزیه‌طلبی را در ایران چه کسی ترویج میکند؟ یا اساسا تجزیه طلب در داخل ایران کیست؟

برای پاسخ به این پرسش لازم است که لحظه‌ای به دموگرافی ایران نگاهی بیندازیم، تا بهتر و روشنتر بدانیم که در مورد کی و چه کسی یا ملتی صحبت میکنیم.

ایران با واقعیت دموگرافیک تاریخی خود، بر همه پیداست که از 6 ملت کرد،  بلوچ، فارس، آذری، ترکمن و عرب و چند قوم مثل مازنی، گیلک و لر تشکیل شده است که بر سر 3 قوم اخیر شفافیت کامل موجود نیست. چنانکه کردها لرها و گیلکها را از مادها دانسته و درنتیجه این دو را‌ به‌کردها نسبت میدهند.(رج‌ک تاریخ مردوخ،مقدمه).

همین چند سطر حاکی از ترکیبی بودن ایران دارد و بر همگان آشکار است که در این میان تفاوت و اختلافاتی در فرهنگ (به معنای جامعه‌شناختی آن) این ملل و اقوام وجود دارد. زبان کردی با عربی، فارسی با ترکی بلوچی با ترکمنی، شیوه‌ی تغذیه، مراسمات و شیوه‌های قومی، مراسم عروسی، مذهب و دین، آب و هواوبسیاری دیگر از خرده‌فرهنگهای هر یک از ملتهای موجود در ایران که به صورت غیرقابل انکاری دارای فاصله فرهنگی ازهمدیگر هستند، با هم فرق دارند.

در اینجا میخواهم بر شالوده فرهنگ یعنی زبان بیشتر تاکید کنم و نقش این فاکتور را در زندگی تاریخی-اجتماعی  این موجود متفکر یعنی انسان بیشتر آشکار نمایم.

به باوه‌رنگارنده زبان زیربنای زندگی است. در واقع تکامل بشر از راه زبان و بوسیله زبان شکل میگیرد و تاریخ انسان مدیون زبان و تکامل و توسعه زبان است. اگر تاریخ انسان را برای یک لحظه بدون زبان تصور کنیم، ما بعنوان بازماندگان عمر چندهزارساله‌ی تاریخ بشر در کجای فرایند رویداده قرارمیگرفتیم؟آیا بدون زبان به اندازه امروزه پیش‌رفته بودیم؟در کدام مرحله بردار پیشرفت قرار میگرفتیم؟ ....

بدون شک بسیار کمتر و عقبتر از امروزه بودیم. تمام انتقالات تاریخ بشر (تاریخ، پزشکی، ادبیات، فنون و صنعت و ...) از طریق زبان صورت‌گرفته‌است. به تعبیری دیگر میتوان گفت که زبان مجرای تکامل بشریت است. با روشن شدن اهمیت زبان، اهمیت اختلاف زبان و تغییر وتحولات آن نیز روشنتر خواهد شد. چنانچه بعضی بر این اندیشه‌اند که ''اگر هر اتفاقی بر سر واژگان یک قوم بیفتد، برسر فرهنگ و اندیشه‌های آن افتاده است. زیرا،برمبنای فرهنگهاست که کاربرد واژگان مکان والای خودرا اشغال مکند و مردمان یک مرزوبوم در جریان تطور فرهنگها قرار میگیرند''(فرهنگ مردم‌شناسی، عسکری خانقاه، پیشگفتار، 1368). یا بقول ''روژه لاباتو'' اهمیت شخص به زبان اوست و فرد چیزی جز گفتار نیست. بدون گفتار انسان در حکم حیوان است.(همان، ص4).

تفاوه‌ت زبانی داخل ایران به راحتی قابل روئیت است، چنانکه اگر یک کرد به زبان کردی با یک عرب داخل ایران صحبت نماید و بلعکس، هیچکدام همدیگر را نخواهند فهمید، و این در مورد بقیه زبانهای حاضر در ایران نیز به همان اندازه صدق میکند و این (زبان) بزرگترین و شاید اولین معیار و نشانه جدایی ملل داخل ایران از همدیگر است.

در چند سطر بالا زیاد از فرهنگ سخن به میان آمد ولی تعریفی ارائه نشد، به همین خاطر جادارد که کمی هم به این واژه و مفهوم بپردازیم:

هرچند که از فرهنگ تعاریف متعددی به میان آمده‌است، اما با یک دید کلی‌ میتوان وجوه مشابهی در همه تعاریف یافت که در مفاهیم یا واژه‌هایی همچون‌ دین، آداب‌و رسوم، شیوه‌های قومی، علم، صنعت، زبان، هنر، اخلاق و حتی جنبه‌های مادی زندگی را هم یافت. در تعریف فرهنگ به دو جهت فکری برمیخوریم، یکی خط فکری انگلیسی و دیگری آلمانی(رج‌ک فرهنگ جامعه شناسی،ترجمه حسن پویان یا فرهنگ علوم اجتماعی نوشته آلن بیرو ، ترجمه باقر ساروخانی)، ولی از مطالعه تمامی تعاریف یادشده میتوان مرکز ثقلی برای تعاریف و مفاهیم مطرح شده در آن بدست آورد. بر این اساس میتوان گفت که فرهنگ ''به تمامی دارایی و هستی یک جغرافیای دارای کنش،رفتار و ابزارمشترک (به لحاظ مادی و غیر مادی) که در آن قلمرو زمان را به‌خود تجربه کرده‌است و برای ساکنان ان مرزوبوم آشنا گشته‌است، تلقی میشود''. با این حساب نوع ساخت و شکل ساختمانهای یک منطقه که جدای از منطقه‌ای دیگر است را میتوان فرهنگ ساخت یا معماری آن منطقه به‌حساب آورد. یا شیوه و نوع تغذیه‌ی یک گروه یا جامعه‌ای که از دیگری جداست. بویژه که این نوع یا حالت سالها و قرنها وهزاره‌ها توسط ساکنان همان جغرافیا تکرار و در نهایت نهادینه میشود. برای نمونه غذای''فسنجان'' شمال ایران با ''بربسل''(نوعی آبگوشت کردی) در دو جغرافیای فرهنگی متفاوت از هم نشائت گرفته و جدای از هم و در مورد موسیقی و ... همچنین. فرهنگ وجه تمایز ملل و اقوام از یکدیگرند. چه بسا که بتوان وجوه مشترکی را در دو فرهنگ نزدیک بهم  به لحاظ مسافتی و حتی دور از هم، یافت، و این به نظر نگارنده ناشی از روش مشترک انسانها در شیوه‌ی مبارزه با طبیعت و رویارویی با زندگی جمعی بوده و هست.، بویژه اینکه انسانها توانسته‌اند از تجارب یکدیگر در زمینه‌های گوناگون به دلیل وجود ارتباط بایکدیگر(در شکلهای مختلف)استفاده کرده و از همدیگر نمونه‌برداری نمایند.

تا به‌اینجا چندین بار از ملت سخن به میان آمد، جادارد که کمی هم با این واژه باشیم.

''ملت'' هم از دیدگاه اندیشمندان علوم اجتماعی بصورتهای مختلف ارائه شده است. "آلن بیرو" ملت را اینگونه تعریف کرده است:"جماعتی از انسانها که در سرزمین حیات میگذرانند،دارای منشاء مشترکی هستند، از زمانهای پیشین منافعی مشترک داشته‌اند، آداب و رسوم مشترکی دارند و اکثرا دارا زبانی یکسانند"(فرهنگ علوم اجتماعی، آلن بیرو، به نقل از فرهنگ لیتره، ترجمه ساروخانی،ص236،1375،تهران)، و یا به زعم "لاکروآ(J.Lacroix ) ملت شامل مردمی است آگاه از منشاء مشترک سنتی،فرهنگی و منافع مشترکشان.(همان،ص237).

رایت (Q.Wrigth )مینویسد:"کلمات ملت، دولت، حکومت و مردم گاه بجای یکدیگر به‌کار میروند. اما هر یک معانی ویژه‌ای دارند. کلمه ملت، گروهی قابل توجه از مردم را میرساند که وحدتی بر مبنای فرهنگ، ارزشها، معیارها، آرزوهای سیاسی و همچنین سرزمین مشترک یافته‌اند".(همان،ص522).

بارکر(E.Barker )در همین باره ملت را عبارت‌از واحدی میداند شامل مردمانی چند که در سرزمینی معین زندگی میکنند و از ذخیره‌ی مشترکی از اندیشه‌ها و احساسات مکتسب در خلال جریان تاریخی مشترک، برخوردارند."(همان ص522).

گولد (J.Gould ):" یک ملت میتواند به عنوان یک اجتماع تاریخی و یک بافت فرهنگی پدید آید، بدون آنکه به خودمختاری‌سیاسی‌وحکومت‌دست‌یافته‌باشند".(همان523). و یا اینکه "امرسن (R. Emerson ) بعداز همه‌ی تلاشها در راه تعریف ملت مینویسد" یک ملت شامل مردمی است که احساس میکنند یک ملت هستند."(همان ص523).

حال اگر پارامترهای مطرح‌شده در سطور بالا را مبنای قضاوت خود در خصوص ملت بودن یا نبودن و یا ملت دانستن یا ندانستن قرار دهیم، راحتتر میتوانیم در مورد ترکیب  فرهنگی ایران در حال حاضر و حتی گذشته‌ی دور سخن به میان آورد. بر اساس تعاریف ارائه شده ، اینجانب کردها، فارس‌ها، آذری‌ها،عربها، بلوچها و ترکمنهارا هرکدام ملت دانسته و به‌لحاظ فرهنگی جدای از هم، هرچندکه بلاجبار یا خودخواسته با همدیگر در داخل یک مرز(سیاسی) زنده‌گی کرده و یا خواهند کرد.

علل پیدایش ایدئولوژی سیاسی:

امروزه خوشبختانه تحقیق و جستجو جایگاه پسندیده‌ای در میان اهل قلم و یاران و رهروان راه دانش پیدا کرده‌است، بدینسان که میتوان با آسوده‌گی خاطر بیشتری در این زمینه به سیر پرداخت. امروزه دیگر جایی برای تکصدایی یان استبداد ایده در این گیتی نیست و این به این معنی نیست که وجود ندارد، بلکه بدین معناست که ایده‌های مستبد و خودخواهی که تنها به خود میاندیشند و اساس وجود خود را نفی دیگری قرار داده و قایل به قبول وجود دیگری نیستند، دیگر مجالی برای پایندگی در این عرصه ندارند و از این مطلوبتر اینکه دوره‌ی انسان تک‌ساحتی و اندیشه‌های یکجانبه‌نگر به‌سر آمده‌است. امروزه جهان اندیشه و تفکر قاطعانه و مشخص به تکثر یان پلورالیسم فکری رسیده‌است. هرچند کشورهای توسعه نیافته به‌ درجاتی از کشورهای توسعه‌یافته عقب‌ترند، ولی امروزه در کشوری مانند ایران نیز به‌غیراز گروه تمامیت‌خواه که دارای ایدئولوژی مذهبی و گروهی خاصی نیز هستند، بقیه‌ی اهل قلم به حداقل پلورالیسم فکری و سیاسی اعتراف دارند. در زمینه‌ی پیدایش و تکوین ایدئولوژی یان مشی سیاسی خاصی در کردستان ، کردستان را باید در داخل شرایط و فضای خاص آن مورد تدقیق قرار داد. "منشاء تکوین، نشو و نما، زایش، ظهور و کارکرد ایدئولوژی سیاسی را باید در اوضاع، احوال و شرایط اجتماعی(اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، تعلیم و تربیت، جمعیتی و...) جغرافیائی و... جامعه‌ها جستجو کرد و همه‌ اینها را در تصورات جمعی خوداگاه و ناخودآگاه آدمی بازنمایی نمود. زیرا ایدئولوژی‌های سیاسی با امور روانی-فرهنگی جامعه‌ها ارتباط نزدیک دارند."(محمد آراسته‌خو، جامعه‌شناسی سیاسی، ص 96،تهران،71).

"به عبارت دیگر، این شرایط اقتصادی، فرهنگی، اعتقادی، سیاسی، تاریخی و ... است که زمینه‌ی ظهور، نشر و مقبولیت ایدئولوژی‌ها می‌گردند یا برعکس، از ظهور، نشر و مقبولیت عام آن جلوگیری می‌کنند. بسترهای فرهنگی، تاریخی،  اقتصادی و سیاسی، محل بروز، اوج، قدرت، حرکت و نیز انحطاط و مرگ ایدئولوژی‌هاست."(همان،ص98).

جادارد که‌ توجهی هم به ایده‌های مارکس در زمینه پیدایش ایده‌ و عقاید بیندازیم."قدرت تولید سرمایه‌داران، روابط اجتماعی را برقرار میسازد و بر اساس این روابط اجتماعی است که افکار، عقاید و مقولات فکری ایجاد میشود، شکل میگیرد و جریان می‌یابد."(همان،ص 100-101).

آقای آراسته‌خو با تاثیرپذیری از "ژرژگورویچ" مینویسد: ایدئولوژی سیاسی، یک واقعیت اجتماعی پویا(متناسب با اوضاع و احوال موجود) است که قابل تحویل به هیچ واقعیت دیگر نیست و این واقعیت، قبل از هر چیز، در پدیده‌های اجتماعی تام یا در کلیت‌های درحال تطور و تحول تحقق‌پذیر است.(همان،ص102).

تا به‌اینجا علل پیدایش یک ایدئولوژی را به مجموعه‌ای از شرایط پیرامونی که به جنبه‌های مختلف زندگی یک گروه یا ملت برمیگردد،نسبت دادیم و هدف نگارنده‌ی این نوشتار هم معطوف کردن ذهن به همه‌ی زوایا جهت بررسی یک موضوع(ایوئولوژی سیاسی) بوده‌است. هدف این است که دیگر با دیده‌ی تکفیر و تردید به این موضوع نگاه نکنیم و با صرف وقت بیشتری برای بررسی این واقعیت، علمی‌تر و منطقی‌تر با آن برخورد نمایم. متاسفانه تا به‌حال نه تنها با خواسته‌ کردها به درستی و به شیوه‌ای انسانی و دمکراتیک برخورد نشده‌است بلکه برای حل و فصل آن نیز هیچگوونه اقدامی از طرف حکومت و اهل قلم در مرکز و خارج از کردستان  بعمل نیامده‌است، اگر هم حرکت یا اقدامی در این زمینه انجام‌گرفته‌است، بدون شک در جهت منافع حکومت مرکزی و فرهنگ مرکزی و نهایتا به بهانه تمامیت ارضی ختم شده‌است.

وجود سرخوردگی و ناامیدی از مرکز و پایندگی و بالندگی خواسته‌های تاریخی ملت کرد از یکطرف و ظلم و استبداد مرکزیان ازطرف دیگر باعث شکل‌گیری فضای خاصی در کردستان و در ذهن و باور همه‌ی کردها شده‌است و این غیر قابل انکار است.کردستان درد و آلام سیاست مرکزی را در چند ده‌سال گذشته بیشتر از جاهای دیگر درک و احساس کرده و چشیده‌است. هرچند در مقابل حملات امواج فکری و نظامی مرکز در کردستان نیز دفاعیاتی صورت‌گرفته‌است، حال چه در قالب فردی یان حزبی و یا توده مردم. شکلگیری شخصیتهای فکری سیاسی‌ ومذهبی چون "ملا خلیل" در مقابله با همسانسازی لباس در ایران توسط "رضاخان"،شیخ عزالدین حسینی،ملا محمد ربیعی،کاک احمد مفتی‌زاده همچون اشخاص مذهبی و "قاضی محمد" و جمهوری کردستان، دکتر قاسملو، دکتر شرفکندی، دکتر جعفر شفیعی، کاک فواد مصطفی سلطانی و ... همچون افرادی سیاسی و احزابی همچون حزب دموکرات کردستان، کومه‌له و ... و خود توده مردم کردستان در تکوین و بالندگی فضای سیاسی فکری کردستان موثر بوده‌اند.

به نظر نگارنده، برای برسی این موضوع در ابتدا باید به وجود یک مساله یا مشکل پی‌برد یا رسید، در غیر این صورت شیوه‌ی رفتار و برخورد با آن حتما غیر دموکراتیک و غیرعلمی خواهدبود. همچنانکه تابحال کرد به ضدانقلاب، طغیانگر، تجزیه‌طلب و ... تفسیر و شناسایی شده‌است و این را از فقدان جوهره‌ی دموکراتیک در حکومت، فرهنگ و مذهب مرکزی میبینم‌ و از زمان رضاخان تابحال حکومت، زبان و مذهب مرکزی در کردستان حضورداشته‌است و آنان قادر به برقراری سیستمی دموکراتیک بین خود و کردها نبوده‌اند. مرکزیان هیچگاه نخواسته‌اند که کردها خودشان باشند و در عین حال در ایران هم باشند،البته که‌ این خودبودن تعریف و توصیف و مشخصاتی دارد، و نگرش یکسان‌سازی و خودنگری نسبت به ملل غیر مرکزی بوده و هست. چگونه میتوان به برچسب تجزیه‌طلب زد در حالی که هیچکدام از احزاب سیاسی خواهان استقلال نبوده و نیستند، چگونه میتوان به کردها برچسب تجزیه‌طلبی زد در حالیکه کردها را از ابتدائیترین حقوق انسانی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و ... محروم کرده‌اند.غیراز بیشرمی و استبداد حاکمان مرکز نشین، این نوع نگاه‌ها به کردستان چه معنی دیگری خواهدداشت؟

در قبال برچسب تجزیه‌طلبی به کردها، همیشه این سوال برای من تداعی شده‌است که اگر کردها خواستار تشکیل یک دولت هستند، و این حق مسلم هر ملتی است براساس نظام فکری نوین و دموکراسی و منشور سازمان ملل متحد(بخوان دول متحد)،و این خواسته خلاف میل غیرکردهاست،

پس کردستان مال کیست؟!!!!

متعلق ایران است!!

پس ایران متعلق به کیست؟

متعلق به همه‌ی ایرانیهاست!

در اینجا به تعریفی ایران نیاز داریم. واضح است که ؛ ایران به‌ معنای هیچ زبانی نیست، ایران به‌معنای هیچ مذهبی نیست، ایران به معنای فرهنگ یان شیوه‌های رفتاری هیچ ملت یان قومی به‌ تنهایی نیست، ایران به معنای مالکیت ازلی یک خانواده یا  گروه خاصی نیست، ایران به معنای یک شهر یا منطقه‌ی خاصی نیست، ایران به معنای یک آهنگ یا موسیقی یا هنر خاصی نیست...، بلکه به عقیده‌ی نگارنده :

"ایران به معنای مجموعه‌ای از زبانها ، ادیان و مذاهب ، ملل‌واقوام، آداب و رسوم و سنن، مناطق و جغرافیای آب و هوایی و به طور کلی و به معنای جامعه‌شناختی آن به یک مجموعه‌ی فرهنگی ترکیبی و متکثر گفته میشود که از اجزای گوناگونی تشکیل شده است و دارای تاریخی چند هزار ساله است". 

با نگاهی به کردستان به روشنی میبینیم که از چند دهه پیش نه کردستان در دست کردها بوده و نه کردستان از لحاظ سیاسی و عدالت اقتصادی و فرهنگی و مذهبی همچون دیگر بخشهای ایران بوده‌است. اگر که اینطور نبود و مرکزیان دارای وسع خاطر و طبع دموکراتیک بودند، دیگر شاهد ستم و ظلم نسبت به غیر شیعه‌های 12امامی، بالاترین میزان فقر و بیکاری و عدم توسعه در مناطق کردنشین و بلوچستان،عدم اجازه اشتراک کردها و بلوچها و ترکمنها و غیر شیعیان در چرخه سیاسی کشور و دولت، فتوای جهاد علیه کردها و ده‌ها و صدها مشکل و بحران دیگر نمیبودیم. در وجود ستم سیاسی ، مذهبی، طبقاتی ،فرهنگی و اجتماعی در ایران تردیدی نیست، و البته که در وجود حرکت و مبارزه‌ی علیه این بی‌عدالتی و برای احقاق حقوق ملی_ دموکراتیک هم نباید که انگشت تعجب بر دهان نهاد و این دو علت و معلول همدیگرند.

ابتدائی‌ترین مشکل مرکزی‌اندیشان را میتوان در تعریف واقعیت متکثر ایران جستجو کرد. تابحال تمامیت‌خواهان و مرکز نگران نه به واقعیت دموگرافیک و فرهنگی ایران اذعان کرده و نه خواهان این رسیدن هستند. اگر  نگاه‌مان به واقعیت وجودی ایران طبیعی و بر پایه‌ی واقعیت تشکیلی آن باشد، به‌ نظر نگارنده زودتر به سیستمی آزاد و دموکراتیک خواهیم رسید و این واقعیت متکثر به حقیقتی دموکراتیک بدل خواهد شد.

در آخر جادارد که اشاره‌ای هم به بحث تجزیه‌طلبی بشود.

در رسانه‌ها‌ی احزاب گوناگون(مرکز گرا)، نظریات افراد در مقالات منتشره شده در اینترنت و مکانها و مجالهای گوناگون، از طرف مرکزی‌اندیشان و مرکزی‌گرایان، اغلب ، کردها به تجزیه‌طلب متهم شده‌اند*. اتهام تجزیه‌طلبی، واهمه‌ یا نظر تجزیه‌ طلبی از کجا سرچشمه میگیرد؟ آیا کردها تجزیه‌طلبند؟ و چند آیا و سوال دیگر که لازم است به آنها بپردازیم.

برای پاسخ به این گونه‌ پرسشها نیاز به واقعبینی‌ است، یعنی ایران را آنگونه که هست و وجوددارد ببینیم و بنگریم و این بسیار مهم و اساسی است. مادام که نگاه و تعریف ما از ایران تکساحتی و یکه‌نگرانه است، از دست یافتن به تعریف واقعی ایران و در نهایت به سیستمی دموکراتیک و آزاد و یکپارچه(در آینده‌ای نه‌چندان دور) ناکام خواهیم ماند. البته باید گفت که علت نبود تعریفی جامع و کامل از ایران، نبود نگاه و اندیشه‌ی متکثر در ایران و در نهایت نبود سیستمی بر آمده از این وجود متکثر و همگانی بحث زیاد می‌طلبد که در این مقال نمی‌گنجد. یکی انگلیس را باعث درگیریهای مذهبی و بانی تفرقه‌ مذهبی میداند، دیگری میزان و حدت و شدت اعتقادات مذهبی مردم را نشانه میگیرد که عاملی بازدارنده در رسیدن به دموکراسی و آزادی است،به این معنا که مردم ایران در پذیرش ایده‌های غیرمذهبی و سیستمی لائیک ناتوانند. کسانی هم پیدا میشوند که مرکز رامتهم میدانند و .... .

حال هرچه باشد ودر گذشته بوده، به‌جای خود و برای رهایی از چنین وضع و حالی بایست گذشته را چراغ راه آینده کرد و به آینده فکر کرد و به دورترها نگریست. هرچند اول قدم در خصوص چاره‌ چنین مشکلی آسیب‌شناسی گذشته‌امان است و دوم اهم عدم تکرار خطاهای گذشته است و همچنین با این شروع، استفاده مناسب و به‌ جا از تجارب و دستیافته‌های کشورهایی که گامهایی را در اجرای پروسه‌ی دموکراسی و آزادی برداشته‌اند، به‌ عنوان مثال، نمونه‌ فدرالیسم کشور بلژیک میتواند بهترین سیستم برای واقعیت وجودی ایران باشد.

با این اوصاف من نمیتوانم کردها را تجزیه‌طلب بدانم،چون در اساسنامه و اطلاعیه‌های هیچکدام از احزاب کردستان سخن از تجزیه‌طلبی و استقلال به میان نیامده‌است، این کردها هستند که محروم از حداقل حقوق سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و مذهبی خود بوده‌اند. پس آن‌کسی که تابحال کردها را از خود ندانسته و از تقسیم منابع و امکانات ایران به‌شیوه‌ای عادلانه و منصفانه خودداری کرده‌است، آن‌کسی که تا بحال کردها را در گرداندن چرخه سیاسی کشور سهیم نکرده‌است. آن‌کسی که به‌عنوان مسول و حاکم این کشور، چند نفر از اعضای این خانواده‌ی بزرگ را به‌ خاطر فرصت‌طلبی یا منافع یک یا دو عضو دیگر به باد فراموشی سپرده‌است و از دادن سهم آنان خودداری نموده‌است. آنکسی که همه امکانات ایران را برای عده‌ای مشخص و جدا شده میخواهد. آنکسی که به بهانه‌ تجزیه‌طلبی و مسایل امنیتی در اجرای عدالت اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و مذهبی و زبانی ...، مناطق کردنشین را محروم کرده‌است. آنکسی که بعداز گذشت بیش از 5 هزار سال از تاریخ این مرزوبوم هنوز تنها "من من" میکند، تجزیه‌‌طلب است، نه آنکه حق خود را در چارچوب ایران می‌خواهد. چونکه تجزیه‌طلب از مرکزاندیشان و مرکزیان چیزی نمی‌خواهد، بلکه تنها مرزها را جدا میکند. اما کردها سالهای سال است که ندای دموکراسی برای ایران و تامین حقوق حقه‌ی خودرا سر میدهند. پدری که بین دو فرزند خود فرق میگذارد در نوع نگاه، امکانات تربیتی و تحصیلی و ... ، آن پدر تجزیه‌طلب است نه پسری که برای احقاق حقوق خود دست به اعتراض میزند و اگر این نابرابری و ستم و ظلم سالهای سال و دهه‌ها به طول بینجامد چه پیش خواهد آمد؟

نگارنده‌ی این مطلب، مرکزگرایان و مرکز نگران و مرکزی اندیشان را قبل از هر کس یا چیز دیگری جدایی طلب ‎(بخوان تجزیه‌طلب) و باعث و بانی آن میدانم. اعتراف‌ نکردن؛ به چند زبانه بودن ایران،به چند ملیتی بودن ایران، به چند مذهبی بودن ایران، به وجود ستم و ظلم تاریخی نسبت به کردها و بلوچها و عربها و ترکمنها و ستم دینی و مذهبی در حق غیر شیعیان و....، اولین مانع در ایجاد ایرانی یگانه و یکپارچه است.  و به نظر نگارنده کسی به که موارد یادشده اعتراف نکند و تلاش و اقدام فوری در جهت رفع آنها را نخواهد، تجزیه‌طلب است. 

کاوه‌ ئاهه‌نگه‌ری

بلژیک،ئاپڕیلی 2006

پێشتر له سایتی دیمانه‌دا بڵاوکراوه‌ته‌وه

* نظریات منتشره در نشریات حزب مشروطه‌ ایران و حتی توده‌ مردم و بازاریان غیر کرد

نقدی بر گفتگوی آقایان داریوش همایون،حسین آریان و شاهو حسینی در رادیو فرانسه

گفتگویی در رادیو فرانسه با سه شخصیت نامبرده از طیفهای مختلف به‌عمل‌آمد که برای من کاملا تکراری (از لحاظ محتوا) بود، چون سالهات که این گونه افکار و انکارهای شوڤینیستی را میشنویم و مثل همیشه مرکزگرایان شوڤینیست ناتوان از درکی علمی و واقع‌بینانه از واقعیت ترکیبی و دموگرافیک ایران هستند و همچنان به‌جای اندیشیدن به راه‌حل و ترمیم کهنه زخمها که این‌ دو کاملا به هم وابسته و درهم تنیده‌اند، چون گذشته با افکار یکسانسازی رضاخانی بسربرده و میاندیشند. چونکه اولین و اساسیترین و در عین‌حال محکمترین گام برای اجرای پروسه‌ دموکراسی و برابری همه‌جانبه در ایران متکثر، تنها و تنها با اندیشه‌ای عمیق‌ و خالصانه و با مثبت‌اندیشی نسبت به همدیگر ممکن خواهد‌بود. به نظر من هرکس که این گفتگو را گوش میکند، به آسانی به نیت و دیدگاه غیرمثبت آقایان داریوش همایون و حسین آریان پی‌خواهد‌برد. مثل همیشه زدن برچسبهای ناروا به کردها و با پیشداوریهای بی‌انصافانه و غیرعلمی و ناواقعی و ناتوان از درک و تقبل رسیدن کردها به حقوق خود در آینده‌ای نزدیک یا دور بوده و خواهند بود،آنگونه که از شواهد پیداست و براساس تجربه. اما تا کی؟ و این روی سوال من به آقایان تمامیت‌خواه و مرکزگراست. ولی مطمئنم که به جایی نخواهد رسید، همین آشفتگی آقایان نشانی کوچک از اهمیت مطالبات و خواسته‌های کردهاست.

گفتگو در فضایی کاملا بیگانه نسبت به یکدیگر به انجام رسید. انکار و تحقیر از کلیت گفتگوی آقایان همایون و آریان برمیتابد. بااینکه مجری برنامه‌ی رادیویی در اول گفتگو به شایعه پراکنی از طرف رژیم جمهوری اسلامی اشاره میکند، ولی انگار که طرفین بحث آقای شاهو حسینی نماینده جمهوری اسلامی هستند و فرضیه مجری برنامه را اجرا و از آن دفاع میکنند.

ظاهرا آقای حسین آریان کارشناس نظامی در لندن هستند، ولی چرا در مورد مسایل جامعه شناختی نظر میدهند، جای بسی تعجب و آقای داریوس همایون هم صراحتا ناتوانی خویش را در تعریف از ملت و ملیت اذعان میدارند. اما نامبردگان همچنان اسرار در مداخله در بحثهای جامعه شناختی و مفاهمیی دارند که دهها جامعه شناس و اندیشمند علوم‌اجتماعی با مشقت و تلاش و پس‌از مطالعات فراوان تعاریفی را در زمینه مفاهیم مذکور ارائه نموده‌اند. با نگاهی اجمالی به این گفتگو برای من دانشجوی جامعه‌شناسی این هویدا میشود که آقایان همایون و آریان با مطالعات جامعه‌شناختی و تعریف همچون مفاهیمی یا کاملا بیگانه و ناآشنا هستند و یا اینکه همچون اجیرشدگانی موظف به برافروختن جنگ داخلی شده‌اند. وگرنه هر شخص آگاه به مسایل سیاسی و تاریخی ایران میداند که تاریخ مبارزات کردها در ایران به بیش‌از چندین دهه برمیگردد، بنا بر عقاید ایشان، انگار که کردها ماهیگیرانی ماهر و در کمین نشته هستند که تنها از 3 -4 سال گذشته با به راه‌انداختن تدارکاتی که آنهم از طرف آمریکا به آنها رسیده‌است، به فکر مبارزه افتاده و در این فکراند که شاید از آب گل‌آلود چیزی بدست آرند.

به عقیده‌ی من اینگونه پیشداوری و قضاوتها بیشتر از عدم شناخت متقابل و درست و عینی احزاب و ملل داخل ایران نسبت به همدیگر نشات میگیرد. شاید آقایان بدانند که حزب دمکرات کردستان ایران قدمتی 60 ساله دارد. نمیدانم حزب مشروطه ایران در آن هنگام کجا بوده و چکار میکرده‌است؟ اگر داریوش همایون و حسین آریان شناختی مردمشناسانه و جامعه‌شناختی بر مردم کرد داشتند، هیچوقت اینگونه بی‌مهرانه نسبت به حقوق حقه ملی- دمکراتیک کردها نظرپراکنی نمیکردند. سوالی از آقایان مطرح میشود؛ بیش‌از یک سده مبارزه کردها برای چی بوده‌ و هست؟ برای پاسخ به این سوال به قطع یقین باید کردستان شناسی خوبی داشت تا بتوان برای آن جوابی ارائه داد.

آقای آریان با اینکه نه معنی کلمه‌ی 'تیشک' را میدانند ونه مکان این تلویزیون را، به بحث در اینباره میپردازند و این تلویزیون را که از بیش‌از 6 سال پیش، که از بین مردم کرد کمکهای مالی جمع‌آوری شده و نهایتا در مرکز اروپا براه انداخته‌شد،ناشی از کمک مالی کنگره آمریکا که در چند هفته‌ی پیش بحثش به‌میان آمده، دانسته و مکان آنرا آمریکا قلمداد میکند!!!

ولی نه، اینگونه نیست. با اینکه اکثر تلویزیونهای فارس‌زبان اپوزیسیون در آمریکا بوده! و اکثرا هم وابسته به طیف سلطنت‌طلبان هستند. حداقل رسانه‌های حزب مشروطه ایران در آنجا تامین میشوند و این هم جای تعجب نیست. برای من جای بسی تعجب است که داریوش همایون و حسین آریان از تماس دولت آمریکا با کردها در هراسند!! مگر سلطنت‌طلبها و مشروطه‌خواهان و احزاب فارس زبان و مرکزگرا با آمریکا رابطه ندارند و نداشته‌اند؟ خود محمدرضا پهلوی و پدر ایشان نماینده آمریکا در ایران بودند و احزاب سلف نامبردگان هم هیچ ابای از این رابطه نداشته و چه‌بسا که آن را روابطی مشروع و تاریخی و بسیار سهل و معمولی میدانند، چه‌ شد که ارتباط دیپلوماتیک یکی از احزاب کردستان به تجزیه ایران انجامید؟ چی شد که تلویزیون'تیشک' و رۆژهه‌ڵات' آمریکایی شدند ولی رادیو و تلویزیونهای وابسته به زبان مرکزی با سالها قدمت کاری در آمریکا و اروپا، ملی و مردمی از آب در آمدند!!

در مدت این گفتگوی رادیویی هیچیک از آقایان 'داریوش همایون' و 'حسین آریان' از کلمه 'حزب' برای موجودیت احزاب کردها در ایران استفاده نکرده و از آنها بعنوان 'گروههای قومی' یاد میکنند. البته که من از این شیوه‌ی گفتار تنها خصومت و تیرگی ذهن آقایان را برداشت میکنم. وگرنه که حزبی با بیش از 60 سال مبارزه و سازماندهی و تاریخ، پیش‌از حزب آقای همایون حزب بوده‌است، اما چرا از عنوان کردن کلمه‌ی حزب برای 'حزب دمکرات کردستان' ابا دارند را باید از خود ایشان پرسید.

در قسمتی دیگر از گفتگو به فرایند خواست سیاسی کردها و بویژه حزب دمکرات کردستان ایران اشاره میکنند، به این شیوه که خواست کردها زمانی 'خودمختاری' بوده و الان هم فدرالیسم و فردا هم حتما استقلال خواهد بود. آقای شاهو حسینی در جواب میگویند که'' این برنامه و اسناسنامه تصویب شده‌ی کنگره‌ی 13 حزب‌دمکرات کردستان ایران است...کردها مسمم هستند بر مطالبه حق و حقوق خود... من وکیل نسلهای بعدی نیستم و آنها خودشان برای خودشان تصمیم میگیرند...''.

من فکر میکنم که آقایان داریوش همایون و حسین آریان احزاب کردستان را با حوزه‌ی فتوای قم اشتباه گرفته‌اند که برای تمام تاریخ بشر در گذشته و حتی برای آینده هم تعین‌ تکلیف و فتوای آنراهم صادر میفرمایند. سیاست و تفکر سیاسی و بالطبع نیازهای سیاسی یک ملت و کشور و یا حتی گروه و شخص به مقتضای زمان تغییر میکند و بسیار بدیهی و طبیعی است، مگر خود نامبردگان در بینشهای سیاسی خود دچار تغییر و تحول نشده‌اند؟ مساله‌ی مهمتر اینکه آیا مرکزگرایان تمامیت‌خواه، مگر کردها را ایرانی و از ایران نمیدانند؟ مگر آقای داریوش همایون بارها اذعان نکرده‌اند که یک ملت و یک کشور به نام ایران وجود دارد و بس. خوب پس آقای همایون که نباید در جهت مخالف خواست ملت خود حرف بزند و یا بایستد، یک بخش عمده‌ای از ملت ایران خواهان یک نوع سیستم سیاسی هستند حال فدرالی، سلطنتی، جمهوری و یا هر نوع سیستم راهبردی دیگری که باشد، امروز عربها، کردها، آریانها، ترکمنها و بلوچها خواهان برپایی و اداره‌ی ایران بر اساس یک سیستم فدرالی هستند. کسی که مخالف خواست ملت ایران حرف بزند یا بایستد به عنوان خائن به ملت رسوا خواهد شد.

به نظر من مشکل از تمامیت‌خواهی وتکساحتگی فکر نامبردگان مرکزگرا است. وگرنه که انسان دارای اندیشه پلورالیستی معتقد به دموکراسی به این شیوه با واقعیت موجود متکثر ایران، برخورد نخواهد کرد. جالب اینجاست که آقای همایون در مورد فارسها اینگونه نظری دارد:

'' ملیت فارس اختراع همین سازمانهای قومی‌است، برای اینکه خودشان‌را به‌صورت ملت درآورند. ما ملت فارس نداریم، قوم فارس نداریم،مردم فارس هم خودشانرا نه قوم فارس میدانند نه ملت فارس، از خراسانی هم بپرسید نمیگوید که من ملیت فارس دارم. با این اختراعات زبانی مقدمات تجزیه ایران، هم اکنون از نظر زبانی فراهم شده‌است و به هیچ‌وجه نباید زیر بار تقسیم ایران به مناطق زبانی رفت، جمعیت ایران در طول 3000 سال به هم آمیخته‌اند، همه‌جا همه‌ی ایرانیان پیدامیشوند. قید وبندی نبوده‌است که ایرانی کجا زندگی بکند. و این وضع را همچنان باید نگه‌داشت. ایران یک ملت است و یک کشور.''

پرسش و تعجب از اینجا آغاز میشود که چطور است که فارس در ایران نه ملت است و نه قوم،ولی کرد و آریان و عرب و بلوچ و ترکمن قوم هستند؟ این اشرافییت و بزرگی بی نام و نشان از کجا برای فارسها رقم خورده‌است؟ از کدام قاموس و فرهنگ سیاسی و جامعه‌شناختی برآمده‌است؟ به‌لحاظ جمعیتی از دیگر جمعیتهای زبانی داخل ایران بیشتر نیستند! به لحاظ تاریخی هم به گواه تمامی تاریخنویسان و باستان شناسان غربی و ایرانی هیچگونه قدمتی نسبت به دیگر ملل داخل ایران بویژه کردها ندارند. تاریخ تمدن ایران با مادها شروع شده(که البته تاریخ سلطنت‌طلبان 2500 سال است نه بیشتر) و اغلب از طرف افرادی مثل آقای همایون انکار شده‌است.خوب طبیعی است که قوم یا ملت قلمداد کردن فارسها از میزان مالکیت آنها بر ایران کاسته و آنها را در ردیف دیگر اقوام یا ملل داخل ایران قرار میدهد. و آقایان هم رازی به این تساوی نیستند. جای بسی شرمندگی و بی‌گمان از دید من بی‌ادبی است که آقایان نامبرده راحت و مستقیم از احزاب پیشکسوتی مثل ''حزب دموکرات کردستان ایران'' با عنوان گروه یا سازمان قومی نام ببرند در صورتیکه حزب معجون خود را 'حزب' و خودرا هم رایزن چنین حزبی قلمداد بنمایند.

ولی آقای همایون، نه من و نه احزاب کردستان و نه مردم و روشنفکران و جوانان تشنه و آرزومند سرنوشت کردستان به شما و همفکرانتان اجازه نخواهیم داد که باری دیگر پرچم شاهنشاهی و جان نثاران پهلوی‌ها  در کردستان به اهتزاز درآید، و این حکم یا خواست تاریخ است، که به آن و برای شما'جبر تاریخ' تفسیر میگردد.

هیچیک از احزاب کردستان خواستار و خواهان استقلال نیستند. ولی اگر شما و افراد تمامیتخواه و مرکزگرا که با اندیشه‌های پلورالیستی و واقعیت پلورالیستی ایران ناآشنا و یا به قصد بی‌اعتنا هستید و با علم کردن بهانه تمامیت ارضی ایران،بخوان پیراهن عثمان، در صدد پایمال کردن و به فراموشی سپردن خون دههاهزار کرد شهید برای آزادی و دموکراسی و حقوق ملی-دموکراتیک مردم کرد هستید، شمایی که تاب تحمل حکومتی غیر سلطنتی وغیرموروثی را ندارید، شمایی که به‌عنوان زبان و فرهنگ مرکزی و مذهب و حکومت مرکزی هیچگاه قادر به تامین و اجرای دموکراسی و برابری همه‌جانبه در ایران نبوده‌اید از دوهزاروپانصد سال پیش تابحال،...، دیگر آن فصل به سرآمده و نسل نو خود برای خود تعین تکلیف خواهد کرد و آینده‌ی خویش‌را رقم خواهد زد. همچنان که شاه شما در سال 1357ه.ش نتوانست برای نسل 57ی تصمیم بگیرد، شما و شاهزاده‌ی اروپا و آمریکا نشین هم نخواهید توانست که برای نسلی رنجیده و سوخته از درون و زیسته با 27 سال زندان و شلاق و سیاهی تعین تکلیف بفرمائید. راستی شما چرا اینقدر ایران ایران میفرمایید؟ مگر تا چند ده پیش 'بحرین' ایران نبود؟ مگر 'ارمنستان' و نخجوان و آذربایجان و افغانستان و کردستانهای زیردست ترکیه و عراق و سوریه‌ی فعلی جزو ایران نبودند؟ پس کجا رفته آن تب و تاب ایرانی و وطن‌پرستی؟ به گمانم چون زورتان به روسیه و انگلیس و فرانسه و آمریکا نمی‌رسد و این تجزیه خدمت ملوکانه پهلویها و قاجاریان بوده‌است، چیزی نمیگویید و به‌دست فراموشی سپرده‌اید؟ اگر یکی از ابرقدرتها بر تقسیم ایران همت کند، که کردند در قبل، اتفاقی کاملا طبیعی است، اما اگر زمانی کردها خواستند با زبانی چندهزارساله قدمت و بسیار ایرانیتر از زبان فارسی امروزی و مبرا از استیلای زبان عربی و ...، درس بخوانند وبخواهند که زبان خودرا توسعه دهند و در زندگی روزمره از آن استفاده کنند، این دیگر یعنی تجزیه ایران و تجزیه ایران از تجزیه زبان  شروع میشود.

راستی، آقای همایون کردی میفهمند که اینگونه از آمیختگی منصفانه و بی مشکل ایرانیها در همه‌جای ایران بایکدیگر سخن‌میگویند؟

الان هم بعداز سالها گذشت از ورود غیرکردزبانان به کردستان ،ایشان از بکارگیری و صحبت به این زبان ابا دارند، و این نشانه‌ای از میزان احترامیست که مرکزگرایان تمامیتخواه برای ملت کرد و فرهنگ آنان قایل هستند.

آقای همایون و آریان؛ تحمیل و اجبار در هیچ نقطه‌ای از این گیتی نتیجه‌ی درازمدت مثبت نداده و نخواهدداد،بر این موضوع حتما واقف هستید، و به لحاظ رواشناسی و جامعه‌شناسی و علم و عقل و انسانیت آرامش یک کشور متکثر همچون ایران در احترام متقابل و اجرا و رعایت حقوق برابر همه‌ی شهروندان و ملل داخل ایران نسبت به همدیگر است. ایران یک سرزمین ائتلافی است، به قول شما هر آن امکان تجزیه آن میرود، پس تنها یک روحیه‌ی دمکراتیک آزاد برابری‌خواه خواهد توانست که آرامش و امنیت ایران آینده را تامین و تضمین نماید نه ایده و افکار انکار و تحقیر کننده. و تا روزی که عطش تشنگی یک موجود،چه‌ برسد به انسان توانا و متفکر و جستجوگر،برطرف نگردد، حرکت و تلاش برای ارضای نیاز ادامه خواهد داشت.

در انتها به آقایان همایون و آریان عرض مینمایم که برای اینکه بیش‌از این در بحثها و گفتگوهایی که در آینده خواهند داشت،با مفاهیمی جامعه‌شناختی همچون ' ملت ' و ' فرهنگ ' و غیره، دچار مشکل نشوند، به کتب و منابع جامعه‌شناختی و مردم‌شناختی مراجعه کرده که تا بر چنین مفاهیمی بیش از پیش واقف گردند. اینجانب نیز چندی پیش مقاله‌ای تحت عنوان ''بحثی درباره تجزیه‌طلبی و کردستان'' که در سایتهای 'اخبار روز' ، 'پیک ایران' ، 'صدای ما' و... پخش شد، نوشته‌ام که در آن به تعاریف و نظریات اندیشمندان مختلف علوم اجتماعی در رابطه با مفاهیم مذکور به تفصیل اشاره شده‌است و امیداست که مفید واقع گردد.

کاوه آهنگری

2006mei                                                                                 

برای گوشدادن به گفتگوی مذکور در رادیو فرانسه میتوانید به وب‌سایت مندرج در پایین مراجعه فرمایید.

 http://www.hemid.com/p/farsi.htm