سهرهتا
پۆستی ئهلیکتڕۆنی
ئهرشیڤ
هاوڕێیان
دهربارهی من :: دۆستان :: خهپهگیان
تاراوگه
کهزوان
رهوگه
نهکهڕۆز
پهیڤ
ههوارگهی عاشق
ڕهشماڵ
عبدالعزیز مولودی
دهنگی ژن مافی منداڵ
ئهمین گهردیگلانی
مهنسوور سۆفی
پهیامی بۆکان
راه ارتباطات
قادر وریا
عهلی گوڵی
unpo
:: لۆگۆی دۆستان ::
RSS
هاورێیان و دۆستانی بهرێز
به هۆی سهرقاڵی و درووستبوونی کار و تێکۆشانی دیکه، به داخهوه ناتوانم چیتر له تازهکردنهوهی وێبلاگهکهمدا بهردهوامبم. به داوای لێبووردنوه دهڵێم ههموولایهک ماڵئاوا
براتان کاوه ئاههنگهری
یهکێتی ئهوروپا کۆمپانیای ''ماهان''ی ئێرانی قهدهغه کرد
کۆمپانیای ماهان ئهیر و کۆمپانیایهکی ئوکراینی(که خاوهن فرۆکهی موسافیربهرین) له لایهن ئهکێتی ئهروپاوه به هۆی نهبوونی ئهمنییهت و لهخوارێبوونی کهیفییهتی کهلوپهلی فڕۆکهکانیان له هێنان و بردنی موسافیر بۆ ناو یهکێتی ئهوروپا قهدهغهکران.کۆمپانیای ماهان که له دۆسێلدۆرفی ئاڵمانهوه خهریکی راگوازتنی موسافیران بۆ ئێران و له ئێرانهوه بۆ ئاڵمانه ، دهیهویست لهسهر وڵاتی هولهندیشن کاربکات بۆ کاری راگوازتنی موسافیر.کۆمیسیۆنی یهکێتی ئهوروپا له ساڵی2006 وه لیستێکی رهشی له ههموو ئهو کۆمپانیای موسافهرهتیانه ئهماده کردبوو که زۆر کۆمپانیای ئهفریقی و ههموو کۆمپانیاکانی موسافهرهتی ئهندونێزی تێدایه که بۆیان نیه بۆ نێو یهکێتی ئهوروپا ههڵفڕن.
PNA- (لارس دیمیایین)ی گۆرانیبێژی پۆپی سویدی دوای ئهوهی له بهرنامهیهكی تهلهفزیۆنی كهناڵی STV دوا ئهلبومی خۆی به جهماوهركهی ناساند، لهسهر بهرگی ئهلبومهكه وێنهیهكی خۆی لهسهره به جلوبهرگی گهشتی ئاسمانی و ئاڵای كوردستانی لهسهر قوڵی خۆی داناوه.
بهپێی ههواڵێك كه له مالپهرِی كوردستان وێب بڵاوكرایهوه، ئهم بهرههمهی دیمیایین كه یهكێك له گۆرانیبێژه ناودارهكانی وڵاتی سویده، بهناوی (Valkommen hit 2007)ـه و لهیهكێك له بهرنامه تهلهفزیۆنییهكان داوهت كرا بۆ ئهوهی ئهم بهرههمهی خۆی بناسێنێت. لهم بهرنامهیهدا پێشكهشكاری بهرنامهی ئهوهی لێ پرسی كه بۆ ئاڵای كوردستانی لهسهر قولی ههیه، ئهو لهمباریهوه گووتی ئهو ئاڵایه، ئاڵای نهتهوهی كورده و من پشتگیرییان لێ دهكهم.
دهربارهی تێكهڵاوی لهگهڵ كوردهكان دیمیایین گووتی بۆ جاری یهكهم كوردم له چیای ئاگرین ناسی، پاشانیش بهتهواوی شارهزای دۆزی ئهم نهتهوهیه بووم.
ههر لهم بهرنامهیه ئهو هونهرمهند گووتی بژی كوردستان.
هونهرمهند ئاماژهی بهوهش كرد كه له نهورۆزی ساڵی 2008 لهگهڵ كوردهكانی كه له سوید دهژین، یادی نهورۆز دهكاتهوه.
سهرچاوه: پهیامنێر
نووسینی: فرانسیس فوکویاما
وهرگێڕان له فارسییهوه بۆ کوردی: کاوه ئاههنگهری
''یهکپارچهیی له ئابووری جیهانیدا''
پرۆفیسۆر سامۆئێل هانتیگتۆن له کتێبی وێککهوتنی ژیارهکانی خۆیدا له ساڵی 1996، دهڵێت که دوای شهڕی سارد سیاسهته جیهانییهکان نه وهک جاران له ژێر دهسهڵاتی ئایدیۆلۆژییهکاندا بهڵکوو دهکهونه ژێر سهیتهرهی جیاوازی نێوان کولتوور و کهلهپوورهکان. ئهو نووسی که هێزی فهرههنگ وهپێش هیزهکانی تری به جیهانیکردن دهکهوێت و وهفاداری مرۆڤهکان له نههایهتدا لهسهر بنهمای هاوپێوهندی ئایین و ئیتنیک و مێژووی هاوبهش پهرهدهستێنێ و پێناسه دهکرێت.هانتیگتۆن پێوهره و ئهرزشهکانی تایبهت به رووناکبیری رۆژئاوا ، دیموکراسی و مافهکانی تاکهکهس وهک وێنهیهک له ئهرزشهکانی مهسیحییهتی رۆژئاوایی وهسف دهکات و وا ئیستیدلال دهکات که فهرههنگهکانیتر به پێوهر و ئهرزشگهلێکیتر، نههادگهلێکیتر له چهشنێکی جیاوزیتردا دهخوڵقێنن. دوای دهساڵێک له دهرچوونی ئهم کتێبه زۆر کهس لهسهر ئهو باوهڕهن که تیۆری شهڕو پێکدادانی ژیارهکان ههر ئێستاکه به هۆی پێشهاتنی ههندێک رووداو وهڕاستی گهراوه. هێزه ئایینییهکان به شێوهیهکی بهربڵاو دهستاین به جموجۆڵ کردوه که ئهمهیان زۆرتر به تایبهت له جیهانی ئیسلام به هاتنهمهیدانی ئیسلامی بوونیادگهرا تهنانهت له باشووری ئاسیا، ئامریکای لاتین، وڵاتهیهکگرتووهکانی ئامریکا و روسیا خۆی بهتهواوی دهنوێنێ.من لهگهڵ تیۆری پێکدادانی نێوان ژیارهکان ههم رێکهوتم ههمیش دژ. لهگهڵ ئهم تیۆرییه رێکهوتم ههیه که دهلێ فاکتۆره فهرههنگییهکان تهبدیلبوون به مهنشوورێک و زۆربهی خهڵکی ئهمڕۆکه له دهلاقهی فهرههنگیی خۆیانهوه دهڕوانن بابهته نێونهتهوهییهکانهوه. بهڵام له لایهکیترهوه لهسهر ئهم باوهڕم که ئهم تیۆرییه زۆربهی ئهو هێزانهی که دهخیل بوون له بهجیهانیکردنی و پرۆسهیهک که له داوێنی ئهودا رهوتی بهنوێکردنهوه و مۆدێڕنیزهکردنی نههادهکان هاتوهته ئاراوه و ههروهها کردار و شێوازهکانی حکومهتداری له ئاستێکی بهرفراوان و پێشکهوتووی جیهاندا به کهم دهگرێت.هانتیگتۆن راست دهلێت که پێناسهی سیاسی لهسهر بنهمای فهرههنگی هاوبهش، بهو زوویانه ان نابێت. ئهمهیش به تهواوی نادیموکراتیکه که هیزه ئابوورییهکانی جیهان بیانهوێت کۆمهڵگا بچووک و گهڕهکییهکان له توانایی ههڵوێستگرتن بۆ بنیات نانی ژیانی سیاسی هاوبهشیان، بێبهش و بێبهری کهن. ئهوه تهواو درووسته که وڵاتانی جۆراوجۆری جیهان دهبێ رێ و شوێنی تایبهت به خۆیان بۆ لای بهمۆدێڕنبوون ههبێ و بیپێون. ههر یهک له وڵاتانی ئهوروپای رۆژئاوا، ئامریکا، ژاپۆن و روسیا رێگاو رهههندی تایبهت به خۆیان ههبوه و لهیهکتریش جیاواز.. گهشهپێدان و به نوێکردنهوه له ناوئاخن و له نێو ههوڵ و تهقهللای نهتهوهیهک که له کۆمهڵگایهکی تایبهتیدا دهژین سهرههڵدهدات نهک به هۆی کهسانی بێگانه. وڵاتهکان دهتوانن که لهیهکتر فێر بن،بهڵام رادهی توانایی ئهوان بۆ بهدیهێنان و سازدانی ئامانجێک له وڵاتانی دیکهدا زۆر بهدوور و بهرتهسکه. ئهوه ههمان شتێکه که ئهمریکا نیزیک به چوار ساڵی رابردوو له عێڕاقدا به چهشنێکی دهردناک فێری بووه و ههستی پێکردووه.. بهڵام پرسیارێک که لێرهدا دهبێ وڵامی بدهینهوه ئهوهیه که ئایا ئێمه رێگاگهلێکی جۆراوجۆر بۆ مهبهست و مهقسهدێک دهپێوین – مهبهستێک له ژێر ناوی ژیارییهکی یهکگرتووی جیهانی(تمدن واحد جهانی)- یا ئهوهی که فهرههنگه جۆربهجۆرهکانی کۆمهڵگای مرۆڤایهتی بهرهو مهبهستگهلێک هانگاو دهنێن که له ئهساسدا لێک جیاوازن.؟ئهگهرکوو حاکمان نهتوانن به شێوهیهکی کاریگهر حکومهت بکهن، ئهگهر به تووندی فاسید و ههرزه بن و سهرچاوه گشتییهکان بۆ لای بهرژهوهندی تاکهکهسی و تایبهتی خۆیاندا بکێشن، ئهگهر تهواو زاڵمانه حکومهت بکهن، لهم حاڵهدا سهرچاوه و سهرمایهی پێویست بۆ ههڵدان و گهشهسهندنی درێژخایهن به نرخێکی کهم و ناچیزه دهفڕۆشن. کهوابوو جێی سهرسووڕمان نیه که کۆتایی دهیهی 90 وڵاتانی لایهق و ههروهها خاوهنی حکومهتی باش بوونهته نموونهیهک بۆ دنیای ئهمڕۆکه. وڵاتێک چۆن دهتوانێ بگات به حکومهتێکی باش؟ حکومهت خاوهن هیچ خهڵاتێک نیه که له لایهن حاکمانهوه بدرێ به ئهوانهی که حکومهتیان بهسهردا دهکرێت. ئهم سیستمه له نههایهتدا دهبێ لهسهر ئهساسی وهها مکانیزمگهلێکی وڵامدهرهوه بێ که گهیاندنی خزمهت و مافهکانی شارۆمهندهکان له لایهن حاکمانهوه گهرهنتی بکات نهک بهرژهوهندی حاکمان و دۆستان و خزموکهسیحاکمان.حکومهتهکان به شێوه و رێگای جۆراوجۆرهوه دهتوانن که وڵامدهر بن. باوترینی ئهم شێوازانه لهم پێوهندییهدا مکانیزمی وڵامدهرهوهی ئهستوونیه که به نێوی ههڵبژاردن ناوبانگی دهرکردووه. بهڵام مکانیزمگهلی وڵامدهرهوهی ئاسۆییش ههیه که لهوێدا بهشه جۆبهجۆرهکانی حکومهتێک کردار و ههڵسووکهتهکانی یهکتر دهخهنه ژێ چاوهدێری و کۆنتڕۆڵهوه. پارڵمان و دادگاکان و سهربهخۆیی بهڕێوهبهر(مجری) یش زۆر گرنگه. بێجگهله ئهوانه مکانیزمگهلێکیش له دهرهوهی نیزامی سیاسی فهرمیدا ههن. وڵامدانهوه دهبێ شهفاییهتی کرداری حاکمانی لهگهڵ بێت، لهبهر ئهوهی که حکومهته خراپهکام زۆر به کهمی له ناکامی و شکستهکانیان راپۆرت و زانیاری دهدهنه خهڵک. ههر بهم هۆیهشه که نیزامی حکومهتداری باش پێویستی به دهزگایهکی راگهیاندنی گشتی و سهربهخۆ و نههادهکانی کۆمهڵگای مهدهنی ههیه ههتا رهفتار و کردهوهکانی دهوڵهت بخاته ژێر چاوهدێری.بهم شێوهیه وڵاتانی پێشکهوتووی شوێندانهر ، ههر ئهوهندهی که لهبهر دانانی سنوور و کۆنتڕۆل و چاوهدێری لهسهر خۆیان بوونهته خاوهن گرنگایهتی که به هۆی توانایان بۆ خڕکردنهوه و سازمان دانی دهسهڵات. باوهر(اعتماد) چ له نێوخۆی وڵاتێکدا و چ له نێو وڵاتانێکدا بخوڵقێت، دهتوانرێ که له دوو رێگاوه دابین بکرێ؛ یهکهم رێگای کولتوری که لهوێدا باوهر له نێوان ئهرزش و پێوهرهکان، نهریتهکان و مێژووی هاوبهشهوه سهرجاوه دهگرێت. له تهواوی کۆمهڵگاکان باوهڕ له نیو بنهماڵه و خێزانهکان له رێگای پێوهندی خزمایهتییهوه دهستپێدهکات و دواتر هێدی هێدی دهچێته نێو گرووپ و دهسته کۆمهڵایهتییهکانهوه. دووههم چهشنی باوهڕ له سهر ئهساسی بهرژهوهندی و سهرچاوهی هاوبهشهوه پێکدێت.ئهم چهشنه له باوهڕ دهتوانێ له نێوان لایهنی تهواو بێگانه بهیهکتر پێکبێ که له باری فهرههنگییهوه هیچ خاڵێکی هاوبهشیان پێکهوه نهبێ و له بهشه جیاجیاکانی جیهاندا سهرقاڵی کار و چالاکی بن. ئهم چهشنه له باوهڕ لهسهر بنهمای نههادهکان پێک دێت. له نێوان ئهم دوو چهشنه باوهڕپێکردنهدا، چهشنه فهرههنگییهکهی به شێوهیهکی ئاشکرا و سروشتی و بهربڵاو، بهڵام لهم حاڵهیشدا سهرهتاییتره. ههموو مرۆڤێک خۆی له گرووپگهلێکی کۆمهڵایهتی یان کۆمهڵه فهرههنگی سهرهتاییهکاندا رێکدهخهن و دههتوانین بڵێین که ههموو کهسانێک که تووشی کۆسپ و گرفتێک دهبن پهنا دهبهن بۆ ئهم گرووپانه. دووههم چهشنی باوهڕپێکردن شوێنهواری ''بالقوه'' ی خۆی به شێوهیهکی جیاواز پهره پێدهدات. ئهم چهشنه له باوهر پایدارتره، لهبهر ئهوهی که لهسهر ئهساسی عهلاقهی تاکهکهسی و سهربهخۆیی نوێی ئابووری پێکهاتووه.. باوهر کاتێک که وڵاتهکان رێی بهمۆدێڕبوون دهپێون به چهشنێکی فراوان له بهرژهوهندییهکانی تاکهکهسیدا خۆی دهگرێت ههتا کولتوور. به جیهانیبوون دهرفهتی بهرینکردن و پهرهپێدانی بازاڕهکان لهوبهری سنووری وڵاتێک زێدهتر دهکات و هاوکاته لهگهڵ پهرێپێدان و گهورهترکردنهوهی چوارچێوهی غهیره شهخصی ، ساختاری و نههادی که لهو رێگایهوه باوهڕ دهتوانێ له نێوان لایهنی تهواو بێگانه به یهکهتر شکڵبگرێت. نموونهیهکی دیار: بازهگانی و تجارهت له چین و کۆمهڵانی چینی زمان به شێوهی نهریتی له نێوان ئهندامانی بنهماڵهدا شکڵی دهگرت. له وهها کهش و ههوایهکدا وۆر سهختبوو که به نامۆکان باوهر بکهی یان به لهگهڵ کهسێک که هیچ پێوهندییهکت لهگهڵی نییه بچیته نێو سات و سهودا و تجارهتهوه.ئهگهرچی ئهم شکڵه له سهرمایهی کۆمهڵایهتی که لهسهر ئهساسی پێوهندی خزم و خوێشی پێکهاتبوو ههتا دهورانێکی زۆر دارای کارکرد بوو، بهڵام سنووردار و مهحدوودیش بوو. ئهم چهشنهش بهو مانایه بوو که تجارهتگهلی تایبهت به خێزان و بنهماڵه نهیدهتوانی ببێته کۆمپانیای حیرفهیی و گهوره یان بچنه ناویان. هۆکارگهلێکی سیاسیی زۆر بۆ وڵاتانێک که لهسهر ئهساس و زهمینه هاوبهشهکانی کلتووری، قهومی و مێژوویی دهست دهدهنه هاوپهیمانێتی لهگهڵ یهکتر، له ئارادا ههیه. بهڵام عهقهلانییهتی ئابووری حوکم دهکات که باوهڕ دهبێ لهسهر ئهساسی بیچمه غهیره شهخصییهکان بێت.یهکپارچهگی له ئابووری جیهانیدا ، مسۆگهرتر و شوێندانهرتر دهبێ ئهگهر به جێی مهبهستگهلی تاکهکهسی و شهخصی لهسهر بنهمای بهرژهوهندی و لهجێی فهرههنگ لهسهر ئهساسی نههادهکان دابمهزرێت. ئهمهیش روانگهیهکی رۆژئاوایی نییه بهڵکوو شێوهنیگا و کردارێکی جیهانیه.
سهرچاوه: ایرانگلوبال(بۆرۆژههلات) ـ ناوهندی ههوال: بهرامبهر بهو تۆپبارانهی ئێران كه ماوهی زیاتر له حهتوویهكه دهستی پی َكردوهو رۆژانه ناوچه سنورییهكانی كوردستان بۆردومان دهكات، ئهمرۆ خهلكی كهلار رژانه سه رشهقامو بهرامبهر ئهو كاره نارهزایهتیان دهربری. خۆپێشاندهران له رێپیوانهكهیان دا خوازیاری دانانی سنورێك بۆ ئهو دهستدرێژی ئێران بوون.
دوو رۆژ لهوهپێش، له نهخۆشخانهیهکی شاری شانگهای له وڵاتی چین، دهستی خانمێکی چینی نهشتهرگهری کراوه که به وتهی HLN گهورهترین دهستی جیهان بووه(بێگوومان سهیروسهمهرهترین دهستی جیهانیش) و دوای دوو رۆژ وێنهی ئهم دهست و نهشتهر گهرییه بڵاوکراونهتهوه. ئهم ژنه چینییه که نێوی Liu Hua یه و 24 ساڵی تهمهنه به هۆی نهخۆشییهک تووشی ئهم گرفته بوو.
سهرچاوه: HLN.BE http://www.hln.be/hlns/cache/det/art_558025.html?wt.bron=homeBakskes5 به وتهی وهزارهتی دهرهوهی دهوڵهتی فێدڕاڵی بلژیک توریستی بلژیکی ستێفان بوڤه که لهگهڵ هاوڕێیهکی بۆ گهڕان و پشووی هاوینه روویان له ئێران کردبوو هێشتا ههروا بێسهرشوێنه. ههتا ئهوڕۆ دواینیوهڕۆی رۆژی ههینی رێکهوتی 17ی ئاگۆست هیچ ههواڵێک له ناوبراو به دهست نهکهوتووه و ژنه هاوسهفهرهکهشی بهدوای ئازادبوونیدا له سهفارهتی بلژیک له ئێران ماوهتهوه. کاوه ئاههنگهری- برۆکسێل http://www.standaard.be/Artikel/Detail.aspx?artikelId=DMF13082007_011 سهبارهت به کێشهی ژن له کۆمهڵگای کوردهواری و تهنانهت حیزبه کورییهکان و زیاتر خستنهڕووی کێشه و گرفتی ژنانی خهباتکار وتووێژێکم لهگهڵ خاتوو کوێستان فتوحی پێکهێناوه که پێشکهشتان دهکرێت. بهو هیوایه له بهڕهوڕووبوونهوهی کێشه و کهند و کۆسپهکان خۆ نیگهران نهکهین و به فکرێکی ئاواڵه و زانستی بۆ چارهسهرکردنی ئهو کێشانه ههوڵی پێویست بدرێت. بێگوومان خهسارناسی(آسیب شناسی) ئهو گرفتانه دهتوانن یهکهم ههنگاو بن بۆ چارهسهر کردن و هێنانهگۆڕێی باڵانس له ژیانی ئهوڕۆکهماندا که بێگوومان ئهو نابهرابهرییه تهنیا کێشهی ژنی کورد نیه بهڵکوو کێشهی مڕۆڤی کورده. پرسیار: تکایه خۆتان پێناسه بکهن و بفهموون که له کهیهوه تێکهڵ به خهبات و چالاکی بوون؟ وهڵام: ناوم كوێستان ه، ناوبانگم فتوحی، یه له ساڵی 1365 ی ههتاوییهوه هاتوومهته نێو ڕیزی تێكۆشهرانی حیزبی دێموكراتهوه. ماوهی 20 ساڵه بێپسانهوه له ڕیزهكانی حیزبدا تێكۆشانم ههیه. پرسیار: لهو مهودایهدا چ ئهرک و بهرپرسیارییهتێکتان ههبوه و دهکرێت کار و پرۆژه و بهرههم و دهستکهوتهکانی ئهو چهند ساڵهمان بۆ باس بکهی؟ وهڵام: ماوهی دوو ساڵ له كومیتهی شارستانی بۆكان له هێزی بهیان پێشمهرگه بووم. دوای ئهوێ له ئۆرگانه جۆراوجۆرهكانی حیزبدا ئهركی حیزبیم بهڕێوهبردووه وهك: كاری تایپو بایهگانیو كاری دهرمانیو، ئێستاش 10 ساڵێك دهبێ له ئینتشاراتی حیزبدا كاردهكهم. لهپهنا كاری حیزبییشدا له نێو ژنانیشدا كار دهكهم، ئهندامی یهكیهتیی ژنانمو له نێوان كۆنفڕانسی 3 تا كۆنگرهی 1 ئهندامی ههیئهتی ئیجرایی كومیتهی بهڕێوهبهریی یهكیهتیی ژنان بوومو ئهندامی دهستی بهڕێوهبهری گۆڤاری ژنان یشم. وهك پڕۆژه پڕۆژهیهكی تایبهتیم نهبووه، بهڵام ههمیشه ههوڵم داوه بۆ ڕیفۆرمو باشتر بوونی وهزعی ژنان له حیزبدا، ههوڵم داوه پهیوهندیی نزیكم ههبێ لهگهڵ ئهو ژنانهی دێنه ڕیزی حیزبهوه له نزیكهوه بیان بینمو گوێ لهیهكتر بگرین. ههمیشه عهلاقهم ههبووه به كاركردن له نێو ژناندا، بۆیه سهرهڕای كاری بهردهوامم له ئۆرگانهكانی حیزبدا له ناو ژنانیشدا به تایبهتی ژنانی بنهماڵهكانی حیزبی دێموكراتدا كۆڕو كووبوونهوهم پێك هێناوه. یهكێك لهو كارانهی كه نهخشم تێیدا ههبووهو پێوهندیی به مهسهلهكانی ژنانهوه بووه، دهركردنی گۆڤارێكی وهرزیی بۆ ژنان لهگهڵ چهند كهسێكی دیكه كه یهكێك لهو كهسانه كه لێرهدا جێی خۆیهتی ناویشی بێنم هاوڕێو هاوكارو هاوسهری خۆم قادر وریا بوو كه به ڕاستی ئهو له سهرهتادا نهخشی سهرهكی له دهركردنی ئهو گۆڤارهدا ههبوو. ئهم ئهركه واته دهركردنی گۆڤاری ژنان كه گۆڤاری یهكیهتیی ژنانی دێموكراته به بهرههمێكی بهنرخی دهزانم. ههرچهند ناڵێم گۆڤارێكی زۆر ڕێكوپێكو بهنێوهرۆكه، بهههرحاڵ لهو ههلومهرجهی ئێمهی تێدا دهژین پێم خراپ نیه، ههرچهند ئهگهر زیاتر خۆمانی بۆ ماندوو بكهین دهتوانێ زۆر لهوهباشتر بێ.نازانم مهبهستت له دهسكهوت، دهسكهوتی تاكهكهسییه یا دهسكهوتی ئێمهی ژنانی دیموكرات به شێوهیهكی گشتییه؟ بهلای منهوه دهسكهوتم ئهوهیه كه فێربووم بۆ گهیشتن به ژیانێكی ئینسانیو گهیشتن به دنیایهكی بهرابهرو بێچهوسانهوه، پشت به توانای خۆمان ببهستینو، بهردهوامیش له خهبات دابین بۆ گهیشتن به مافهكانمان. پرسیار: پێش دهسپێکردن به خهبات له نێو حیزبی دێموکراتدا یان بڵێین هاتنه نێو شۆڕشهوه چۆن دهتڕوانیه کوردستان و شێوهی خهبات بۆ کوردستان و ئێستا دوای ئهو چهند ساڵ ئهزموونه چۆن دهیبینێوه؟ وهڵام: بێگومان دیدی ئێستام لهگهڵ ئهو كاته زۆری جیاوازی ههیه. بۆ كچێكی 16ـ 17 ساڵ ئهویش لهو سهردهمهدا (20 ساڵ لهمهوبهر) له دنیایهكی داخراودا، دهبێ چۆن بێ؟ زۆر رووكهشی دهمڕوانییه كوردستانو كێشهكانیو شێوهی خهبات، ئهسڵهن زانیارییهكی ئهوتۆم نهبوو تا بیر له شێوهی خهبات بكهمهوه. ئهو كات پێم وابوو خهبات كردن یانی چهك ههڵگرتن، به پێچهوانهی ئێستام كه زۆر له چهك بێزارم. ئهو كاته تهنیا ئهو كوردستانهم دهدی كه خۆمی لـێدهژیامو پێشم وابوو دوژمنهكهمان ههر كۆماری ئیسلامییه كه ههموو رۆژێ به تانگو تۆپ هێرشی دهكردهسهرو وێرانی دهكرد. بهڵام ئێستا كێشهی ههریهك له بهشهكانی كوردستان به هی ههموو كوردی دهزانم، دهسكهوتی ههر بهشێكیشی ههر به هی ههموو كورد دهزانم. دوژمنی ههر بهشێكێشی به دوژمنی ههموو كوردستان دهزانم، لهسهر ئهو بڕوایهشم ههرگۆڕانێكی لهم بهشانهی كوردستان روو بدا كاریگهری ههیه لهسهر ئهوانی دیكهو لهسهر ناوچهكهش. ئێستا ئازاری ههربهشێكی كوردستان به هی خۆم دهزانم، شههیدانی ههڵهبجهو ههولێرو كهركووكو.... وهك شههیدانی مههابادو سنهو سهقزو.... كار له رۆحم دهكهن. پرسیار: ژن چۆن پێناسه دهکهی و چۆنی دهبینی له کۆمهڵگای کوردهواریدا؟ وهڵام: پێناسهی من بۆ ژن: ژن پێش ئهوهی ژن بێ مرۆڤه، مرۆڤێكه له رۆحو جهسته پێك هاتوه كه پڕیهتی له ژیان دۆستی، پڕیهتی له خۆشهویستی، پڕیهتی له میهرهبانی كه ئهم ههموو جوانیانه پێشكهشی ئهم جیهانه دهكا. بهڵام ئهم مرۆڤه له كۆمهڵی كوردستاندا بارودۆخێكی زۆر دژواری ههیه، كێشهی ژنی كورد جگه لهوهی سیاسییه، ئابوورییه، كۆمهڵایهتییهو... سهرهتاییترین مافه ئینسانییهكانی پێشێل دهكرێ، به مرۆڤێكی پله دوو چاوی لێدهكرێو مڵكی مرۆڤێكی دیكهیه به ناوی پیاو. حهقی بڕیاردان له سهر چارهنووسی خۆی نیه، رۆحو جهستهی داگیركراوهو تهنانهت شێوهی جلوبهرگ لهبهركردنیشی له لایهن پیاوانی بنهماڵهوه یا كۆمهڵ كۆنترۆڵ دهكرێ. درۆیه ئهگهر دهڵێن ژنی كورد ههمیشه رێزی لێگیراوه. ئهوه چ رێزێكه رۆح و جهستهی داگیر بكرێ، ئهوه چ رێزێكه لهسهر خۆشهویستی زیندانی دهكرێ، چهقۆی له مل دهسوون؟! لهسهریهك من ژن له كۆمهڵی كوردهواریدا وهك ئهسیرێك دهبینم به دهست زۆردارێكهوه به ناوی دابونهریتو فهرههنگی دواكهوتوو، لهسهروو ئهوانهش هێزێكی گهوره ههیه بۆ هێشتنهوهی ئهو دابو نهریتو فهرههنگه، ئهویش یاساو ئایینو پیاون دهستیان داوهته دهستی یهك بۆ كۆیله هێشتنهوهی ژنان پرسیار: دهفهرمووی که ههموو شتێک مووڵکی پیاوه، باشه پێتوانیه که ئێوهی ژنانیش له نێو حیزبدا ههتا ئێستا یان نهتان زانیوه یان نهتان توانیوه شۆڕشێکی جێگیر و شیاو پێک بێنن لهههمبهر ئهو نابهرامبهری و کۆیلهیهتیه؟ وهڵام: بهڵـێ ئهوهش راسته ژنانیش نهیانتوانیوه شۆرشێكی جێگیرو شیاو پێك بێنین. بۆ؟ لهبهر ئهوهی دهنگهكانو ههڵوێستهكانمان یهك نهبووه بۆ داكۆكی كردن له خۆمان. بهشی زۆری ژنانی نێو ریزهكانی حیزبی دیموكرات ئهو چارهنووسهیان قبووڵ كردوهو بێدهنگیان ههڵبژاردوه. بهڕاستی ئهگهر ژنانێكیش ههبووبن ساحهبی راوبۆچوونی خۆیان بووبنو له هێندێك مهیدانا رچهشێنییان كردبێو رهخنهیان له ههڵسوكهوتی حیزبو پیاوانی حیزب گرتبێ، پرشوبڵاوبوون. ئهم پڕشوبڵاوییش بۆته هۆی ئهوهی قسهكانیان تهئسیرێكی نهبێو ئهم كولتووره پیاوسالاره ههر به زاڵی بمێنێتهوه.دیاره هۆكارێكی دیكهش دهگهڕێتهوه بۆ ئهو ناوشیارییه كه بهداخهوه دهبێ بڵێم زۆربهی ههره زۆری ژنانی ناو ریزهكانی حیزب لێی بێبهشن، به تایبهت ژنانی ئهندامانی بنهماڵهكانی كادرو پێشمهرگهكانی حیزب. ههوڵیش نهدراوه بۆ وشیاریو پێگهیاندنیان. تهنانهت ئهو كچانهی كه روویان له ریزی حیزب كردوه به مهبهستی پێشمهرگایهتی ئهوانیش له باری فیكریو سیاسیو رێكخراوهیییهوه گرنگییان پێنهدراوه. تهنیاو تهنیا تهشویق كراون بۆ شوو كردن. شووكردنیش بۆ كچێكی پێشمهرگه له ریزی حیزبی دیموكراتدا یهكهم كاردانهوهی ئهوهبووه كه خزاندراوهتهوه ماڵهوه. به دهیان نموونه ههن لهو بارهوه، كه به چ شوورو شهوقێكهوه دنیای تهنگهبهری ماڵهوهیان بهجێهیشتوهو هاتوونهته ریزی پێشمهرگایهتی به مهبهستی خهباتو تێكۆشان. بهڵام ههر لهماوهیهكی كورتدا ههموو شوورو شهوقو چالاكییهكی تێدا مردوهو دیسان خزاونهتهوه ناو ماڵو دنیاییهكی داخراو. پرسیار: کێشهی ژن چۆن پێناسهدهکهی له کۆمهڵگای کوردهواریدا؟ کێشهکان چین؟ ئایا بهڕێزتان که له نێو حیزبێکی مۆدێڕندا خهریکی خهبات و تێکۆشانن و له ئهساسنامهی حیزبی دێمۆکراتدا باس له مافی مڕۆڤ کراوه وبهتهمهنترین حیزبه له کوردستاندا، ئایا ئێوه وهک ژن لهگهڵ پیاوانی نێو حیزبدا وهک یهک چاوتان لێدهکرێ؟ ئهگهر نا کێشه یان کێشهکان چین به ڕای ئێوه؟ وهڵام: دیاره كێشهو ههڵاواردن دژی ژنان دیاردهیهكی جیهانییهو تایبهت نیه به كۆمهڵی كوردستان، بهڵام ئهم كێشانه له كۆمهڵی كوردهواریدا به شێوهیهكی زۆر بێ ڕهحمانهو دڵڕهقانهتر دهبینرێن. كێشهی ژنان له كۆمهڵی ئێمهدا لایهنی یاساییان ههیه بهتایبهت ژنانی رۆژههڵاتی كوردستان، ئهو یاسایانه كه بهشی زۆریان هی چهندین سهده پێش ئێستان، كۆماری ئیسلامی ئێستاش كاریان پێدهكا، ڕێگهی له ههر جۆره جووڵانهوهیهكی ئازادانهی ژنان گرتوه. لهلایهكی دیكهشهوه كولتوورو بیروبۆچوونی پیاوسالاری تهواو ڕۆچۆته نێو بیرو مێشكی ههموو تاكێكی كورد. ههموو شتێك لێره موڵكی پیاوه، ماڵ، منداڵ، تهنانهت جهستهو ڕۆحی ژنانیش موڵكی پیاون. ژنانیش گیرۆدهی یاساو ڕێساكانی پیاوسالارین. بۆ ههموو شتێ ههرپیاو بڕیاردهره، كۆمهڵگه پڕه له ترس، ههڕهشه، توندوتیژی، گومانو ..... بۆ ژنان، ئهمانه ههمووی كێشهن. له فهزایهكی ئاوا دا ژن دهبێ ژیانی چۆن بێ؟! ههرچهنده كۆمهڵهكهمان به بهراورد لهگهڵ ساڵانی ڕابردوو كهمتاكورتێك ئاڵوگۆری بهسهردا هاتوه، بهڵام ئهو ئاڵوگۆڕانه ئهوه نین كه زۆر دڵیان پێخۆش كهین. ئهوهتا ئێستاش ژن تهنیا لهسهر گومانێك سهرئهبڕدرێ، كچان لهسهر خۆشهویستی زیندانی دهكرێن یان به لهچكهكهی سهریان دهخنكێنرێن!!. ههموو دهزانین لهم ساڵانهدا خۆسووتاندن پهرهی سهندوه، ژنان ئهگهر له ژێر توندترین چهوسانهوهی تونددا نهبن بۆ پهنا دهبهنه بهر خۆسووتاندن كه دهردهێنهرترین مردنه؟ ئهوانه تهعبیر له چی دهكهن ئهگهر له ئازارو مهینهتیو بێ بهشی نهبێ؟لهوهڵامی بهشی دووههمی پرسیارهكهت دا دهڵێم: من جاروبار له مۆدێرن بوونی حیزبهكهی خۆشمان گومانم ههیه، بهڵێ له ئهساسنامهی حیزبدا باسی زۆر شتی جوان كراوه، بهڵام نووسراوه شتێكهو واقع شتێكی دیكهیه، بهڵێ حیزبی دێموكرات زۆر كاروكردهوهو بهرنامهی جوانی ههیه بۆ كۆمهڵ. بهڵام ڕهنگه زۆر سهیر بێ بهلاتانهوه ئهگهر بڵێم لهنێو بنهماڵهكانی حیزبی دێموكراتدا كچ ڕهدوو كهوتوه(*) یان گهنج خۆی كوشتوه. تۆ بڵێی ئهمانه له چییهوه سهرچاوه بگرن؟ حیزبی ئێمه له بهرنامهكهیدا دهڵـێ: ژنو پیاو بۆ كاری وهك یهك مووچهی وهك یهك وهردهگرن. ئهمه شتێكی زۆر باشهو پێشكهوتووانهیه. دیاره دۆخی ژنان له ناو حیزبدا هێندێك باشتره لهچاو ژنانی نێو كۆمهڵ ههرچهند من قهت بهوه ڕازی نیم چونكه له نێو بنهماڵهكاندا ههر پیاو بڕیاردهرهو قسهی ئاخر ههر پیاو دهیكا، ژنان ههر له دواوهی پیاوانن، تفكری پیاوسالاری زۆر به زهقی دهبینم. من ئهمانه به كێشه دهزانم. پرسیار: کوێستان خانم، وهکی بۆخۆتان ئاماژهتان پێکردووه له بهشی چاپهمهنی حیزبدا خهریکی چالاکین و ئهوهش دهتوانێت ئهو پهیامه به من بدات که ئێوهی بهڕێز سهروکار و لهگهڵ نووسین و ههواڵ و وتار و کتێب و ....هتد و به گشتی زانیاریه. مهبهستم ئهوهیه که به باوهڕی من کهسی وهک بهڕێزتان دهتوانێ له زۆر کهسی دیکه زانیاری و ئهزموونی فکری زیاتر بێت، ئهدی باشه بۆ زۆر جار تهنانهت ڕێبهرایهتی حیزبی دیموکراتیش دهڵێن که له حیزبدا ژنی لێهاتوومان نیه؟ باشه دوای ئهو ههمووه ساڵه تێکۆشان و خهباتی بهردهوام و کاری سیاسی و کۆمهڵایهتی و کولتووری و..هتد، چۆنه که حیزبی دێموکرات نهبۆته خاوهن ژنی لێهاتوو؟ یان دهکرێت که به ڕاشکاوی ئهو قسهیهی ئهوان ڕهدکرێتهوه؟ وهڵام : دهزانی مهسهله چیه، من ناڵێم ژنی لێهاتوو له حیزب دا ههر نیه. دیاره ئهگهر ههشبێ ئهوهنده كهمن که له دنیا پڕله نایهكسانییهكهی پیاواندا ون بوون. پاشان ئهوان له وهڵامی ئهو خهوڵكانهدا كه لێیان دهپرسن بۆچی له پۆسته كلیدییهكانی حیزب ژن نابینرێن؟ وهڵامهمهیان ئهوهیه كه لهبهر ئهوهی ژنی لێهاتوومان نیه. ئهمنیش لێیان دهپرسم حیزبی دیموكرات! بۆچی به 61 ساڵ تهمهنهوهو، 61ساڵه دروشمی پێشكهوتووانه دهدهیو باسی مافی ژنو رۆڵی ژن دهكهیو خۆت به گهورهترین حیزبی رۆژههڵاتی كوردستان دهزانی، بهڵام نهتوانیوه چهند ژنی لێهاتوو جهزبی ریزهكانی حیزبهكهت بكهی؟. یان نهتوانیوه ئهوانهی كه روویان تێكردووی پهروهردهیان بكهیو ببنه ژنی لێهاتوو؟ ئهمن نازانم پێوانهیان چیه بۆ لێهاتوویی؟ من دهپرسم ئایا ئهو پیاوانهی كه لهكۆنگرهكانی حیزبدا ههڵبژێردراون ههموویان له ههموو بارێكهوه (سهتحی سهوادی بهرز، ئاگایی، مودیرییهتو...) لێهاتوون؟ یان ئهگهر دهگاته سهر ژنان دهبێ ههموو ئهو تایبهتمهندییانهیان تێدا بێ.ههر چهند من لهسهر ئهو باوهڕهم ئهوانهی كه دهبنه رێبهریی حیزبێك پێویسته ههموو ئهو مهرجانهیان تێدا بێ. كه بهداخهوه ئهو مهرجانه ههمووی لهو پیاوانهی له رێبهریی حیزبی دیموكرات بوون نهبووه. بهڵام ئهگهر كادره ژنهكانی حیزب له گهڵ ئهو پیاوانهی له كۆنگرهكانی حیزبی دیموكراتی كوردستانی ئێراندا ههڵبژێردراونو پۆستی كلیدییان پێسپێردراوه، مقایسه بكهم، ئهو قسهیه به سهراحهت رهت دهكهمهوه كه گۆیا ژنی لێهاتوو له حیزبدا نیه. بهس بهداخهوه ئهو پێوانهو مهرجانه تهنیا كه دهگهیشته سهر ژنهكان به تهواوی لهبهرچاودهگیرا. ئارهزوومه بۆ پیاوانیش وابوونایه یهکێک له جینایهتهکانی ڕژیمی کۆماری ئاخوندی ئێران که له خوارهوه وینهکانی ئهم جینایهته هاتووه.ئهم وێنانه له ڕێی وێنهگر جههانگیر رهزمی یهوه کاتی خۆی گیراون. ههزاران سڵاو له گیانی پاکی ههموو شههیدانی ڕێگای ڕزگاری کوردستان Iranian photographer Jahangir Razmi, left, took 70 pictures of an execution in Kurdistan on Aug. 27, 1979. One picture (No. 20, below) won the Pulitzer Prize. It was, however, awarded to an unnamed photographer -- the only anonymous recipient in the 90-year history of the award. Mr. Razmi preserved 27 of the photos on a contact sheet and stowed it away in his home. Below are those photos -- made public for the first time. سهرچاوه http://online.wsj.com/public/resources/documents/info- iranpics0611-28.html نازانم پهنا بۆ کامه پێغهمبهر بهرم ههتا بتوانم لهگهل تۆ بدوێم؟ نازانم پهنا بۆ هزری کامه فیلسوف و بیرمهند بهرم؟ نازانم به کامه زمان لهگهڵ تۆ بدوێم؟ نازانم کامه ئایه و حهدیس باسی تۆ دهکات؟ نازانم لهلای کامه شێخ و مهلا نووشتهیهک بۆ ئهو زامه بنووسم؟ نازانم که چیم لهدهستدێ بۆ تۆ؟ نازانم....، نازانم، بهڵام من تۆ دهناسم. بهڵێ من تۆ دهناسم ئهی دایکه خهمبارهکهم. تۆ رووخساری خهمی سهردهمی، تۆ باڵای ئازارێکی بهتهمنی، تۆ دڵی زامی مێژووی. بێکهسێکی بێ نێو و نیشانی. چاو لهخۆتکه، بزانه که من درۆت لهگهڵ ناکهم، ئاخر من لهتۆم. من زریکهی ههڵاتووی جهستهی پڕلهژانی تۆم، منیش دهنکێکم له گهردی خهمی رووخسارت، بۆیه ههر که تۆم بینی، فرمێسکی فیراقی تۆم ههڵڕشت. منێش وهک تۆ منداڵی مێژوویهکی ههتیوم که وهک قتویهکی قوپاوی بهرشهقی مناڵی دوژمنم دێمودهچم. ئهگهر وا نهبا تۆ چۆن ئاوا شکاو و داماو لهبن پێی زۆڵی زاڵم دهکهوتی؟ دڵم بهوه خۆشه که لهگهڵت دهدوێم. ئاخر کوتم که دهتناسم. بۆیه نامهوێت به زمان و ڕامانی کهس لهگهڵت بدوێم. نه پێویستیمان به نووشتهی شێخ و مهلایه، نه به پهندی پێغهمبهران. با واز له فهێلهسووفی نێو دیوانی نهخش و نیگاریش بێنین. ئێستا دهزانم چیم پێدهڵێی: · ئامان ڕۆڵه کافر دهبی، چۆن شتی وا دهڵێی ئاخر دهڵێم با کهسمان لهنێواندا نهبێت. دایک و کوڕ چ پێویستیان به بێگانهیه؟ سوێند دهخۆم به ههناسهت، به نیگای تاسهبارت، سوێند دهخۆم به دڵی پڕ له داخت، سوێند دهخۆم به دهستت به لاقت ، سوێند دهخۆم به سوێند که من له خۆتم. دایکه ئازیزهکهمتۆ تهنیا خۆت نی، تۆ داچۆڕاوی مێژوویهکی پڕ له شهڕ و خهیانهتی. تۆ بهرههمی ستهمێکی تهمهن درێژی. تۆ دهستهوئهژنۆی گهلێکی ناتهبای. تۆ پێخواس و جهستهی داماوی سیاسهتی کورد و ناکوردی. تۆ پڕوکاوی شهڕی خۆر و شهوهزهنگی. تۆ قوربانی ناشارهزایی ههموو ڕێبهرو مهلا و شێخ و سکرتێرێکی مێژووی کوردی. تۆ ڕهنجاوی نهریتی کوردی خۆ کووژی. تۆ سووتاوی دهستی دووژمنی داگیرکهری. تۆ کۆنه برینێکی که له سات و سهودای جیرانی نامهرد کهوتوویهتهوه.تۆ پیرهژنێکی کورد نیت که بویهته گاڵتهی دهستی دووژمنی بێگانه و کوردی جاش، بهڵکوو ئهوه مێژوویهکی چهندههزارساڵهیه که وهک شڕه خهونێکی شهیتانی، ئیمڕۆ دووژمن و جاشهکانی کوردستان ئایه و حهدیسی سهرکهوتنی بهسهردا دهخوێنن. تۆ تهنیا پیرهژنێکی برسی و له نان بێبهشکراو نی بهڵکوو تۆ ئاپۆرهی تهبایی و ڕهبایی گهلی کورده. ئهوه سهمای ههژارانی شارهکهمه به بۆنهی یهکگرتن و پێکهاتنی بهرهی یهکگرتوو بۆ ئازادی کوردستان. نا دایکه دڵ پڕ له هیواکهم خهتای تۆ نیه، خهتای مێژوویهکی ناتهبایه. دایکه ڕهشپۆشهکهم شهکهتی، نا؟ چیم لهدهست دێ که بیکهم؟ئهوه وێنهی سهرکۆماری وڵاتی خۆر پێشهوا قازیه یان وێنهی قاتڵی جێگرهکهی پێشهوا، شههید دکتۆر قاسملوو؟ئهدی ئهتۆ دایکه بێتاوانهکهمئهوه پسوولهی نانه که له نێو پهنجه ئازار چێشتوهکانت دایه یان حوکمی ئهنفالێکی دیکه کوردستان؟ نان و باڕووت.. نا ، باڕووت باوی نهماوه، دهبێ بڵێم نان و ئهتۆم. ئهو ڕووخسارهی که من دهیبینم هاوار دهکات و دهڵێت نان نان نان ههر نان، دیسانیش نان.بهڵێ دایکه دڵ پڕ له داخهکهمئهوه پێشهوای کورد نیه، بهڵکوو سهڕۆکی کۆماری دووکهڵه. له وڵاتی ئهم سهرکۆماره به جێی نان باڕووت و به جێی ئازادی پهتی سێداره حاکمه. ئهوه سهفیری حوکمی جیهاده. ئهرێ دایکه دڵ بریندارهکهم، ئهوهی نێو دهسته پیرۆزهکانت حوکمی قهڵاچۆی نهتهوهی کورده. بهڵام بۆ وای لێهات که ئهوڕۆ تۆ له مهیدانی وهرزشی شارهکهماندا له پشت میلهی ناباوهڕیدا ببینم، داستانێکی دورو درێژه. دهزانم نه کهس بهقهت تۆ سهبووره و نه دڵپاکیش لهگهڵم. بۆیه ئهوڕۆ دهتوانم له لات پرێچکهی دڵم ههڵڕێژم. تۆ بڵێی که تهنیا بۆنی بههێزی نان تۆی بۆ ئهم مهیدانه ڕاکێشابێت؟ یان فهرمانی حاکمی نانی شارهکه؟ تۆ بڵێی واتای پاسدارو پێشمهرگه، قاتڵ و شههید، نان و ئازادی لهلای پیرهژن و پیرهپیاو، گهورهو مناڵ، کچ وکوڕی کوردستان ههریهک بن؟ ئهگهر جیا بن، دهتوانم بڵێم که ئاسۆ ڕوونه. بۆ دیتنی وێنهکان http://www.dimane.com/index.php?subaction=showfull&id=1158861433&archive=&start_from=&ucat=& کاوه ئاههنگهری18/09/2006 چهند شهو لهوه پێش خانمهکهم لهپڕێکدا زگی وهژان کهوت و دوای چهند کاتژمێرێک، به باشمان زانی که بهرهو نهخۆشخانهی شاری ''لویڤن''(Leuven) وهڕێکهوین، دوای لێکۆڵینهوهی سهرهتایی پزیشکهکان بهوه گهیشتن که ئێش و ئازارهکه هی ئاپاندیسیته، که چڵک دهکاتوو دهبێت دهربهێندرێت. شهوێ کاتژمێر 23:30 گهیشتینه نهخۆشخانهکه و بهیانی کاتژمێر7:00 له ساڵۆنی نهشتهرگهریی ماڵئاواییم له 'سارا' کرد. نیوهڕۆ که چوومهوه بۆ دیتنی سارا، دیتم هاوژووری پیرهژنێکی بلژیکییهو ئهویش بههۆی نهخۆشی بهردی گورچیله و دڵ لهو نهخۆشخانهیه کهوتوه. دوایی ئاشنایی سهرهتایی ههندێک قسهوباسی هێنایه گۆڕێ، کێیه و خێزانی بچووک و گهورهی چۆنه و ... هتد. وهک بۆخۆی درکاندی بهداخهوه منداڵی نیه، بهڵام 9 براو 4 خوشک بوون و ههن. دوای نیوهڕۆ پیاوێکی باڵابهرز و ههندێک پیر هاتهژوورێ که مێردی ئهو خانمه پیرهبوو. پیاوهکه زۆر باشتر مابۆوه له ژنهکهی و .... مێردهکه کووتی'' کادۆیهکم بۆ هێناوی''، قابێکی وێنهی لهسهر دهستی ژنهکهی دانا و ژنهکهی پێخۆشحاڵ کرد، وێنهی له چوارچێوهگیراوی سهگهکهی. سهگێکی به ڕهگهز '' ڕۆمانی'' و بۆر و ههندێک بڵیند و به دوو گوێی پان و درێژ. پیرهژن ڕووی له ئێمهکردو کووتی '' ئهوه سهگهکهمه و کورێکی زۆر شهریفه و زۆرم خۆش دهوێت''. بیرم له وهها کادۆ و وهها کوڕوو وهها شهریفبوونێک کردهوه و تهنیایی و بێمنداڵی ئهو پیرهژنهم هاته بهرچاو... وێنهکهی لهسهر مێزی پهنای دانا، وهها که ههمیشه بیبینێت. کامۆ له 8 ی نوامبری 1913 له مۆندۆڤی(Mondovi) ئهلجهزایهر هاته سهر دنیا. بابی، لوسیهن(Lucien)، ههتیوێک بووه که بۆخۆی خۆی فێری خوێندن و نووسین کردوه و له ئهنبارێکی شهڕابدا له نزیکی ماڵکهیدا کاری کردوه. دایکی،کاترین هێلێن سینتێس(Catherine Hélène Sintès )، نهخوێندهوار بوه و کێشهی قسهکردن و بیستنیشی ههبوه. باب و دایکی کامۆ، ههردووکیان، منداڵانی ئهوروپایی ههژار بوون که به هیوای وهدهست هێنانی دهرفهتێکی باشتر بۆ ژیان له ئهوروپاوه بهرهو ئهلجهزایهر وهرێدهکهون. بنهماڵهی بابی خهڵکی فهڕانسه دهبن و بنهماڵهی دایکیشی خهڵکی ئیسپانیا و نیشتهجێی دوورگهی ''مینۆرکا''(Minorca). ههشت مانگ دوای بهدنیاهاتنی کامۆ، بابی بانگهێشتن دهکرێت بۆ دهورهی سهربازی له شهڕی یهکهمی جیهانیدا. بابی کامۆ به یونیفۆرمی سوور و شینی یهگانی یهکهمی زواوهکان، که تهواو لهبهر چاو بوو، سیلهیهکی باش دهبێت بۆ تیرباری ئاڵمانییهکان. له سێپتامبری 1914 له شهڕی''مارێن'' به هۆی پڕیشکهی خۆمپاره برینداردهبێت و دوای چهند حهوتهش دهمرێت. ههموو ئهو شتهی که کامۆ لهبابی دهیزانێت ئهوهیه که وهک داستان بۆیان گێڕابۆوه. منداڵی کامۆ له ئهلجهزایهر تێکهڵاوێک بوو به ههژارییهکی سهخت و خۆشیه ساکارهکان. لهگهڵ دایک ، برا ، دایهگهوره و دوو خاڵی له ئاپارتمانێک به سێ ژووری بچووکهوه دهژیان. ئاپارتمانهکهیان نه بهرقی ههبوه و نه ئاوی لووله. له خوارهوه مستهراحێکی تورکی لێبوه که ههمیشه کوونهکهی بۆگهنی لێهاتووه. دایکی کاری پاکوخاوێنی کردوه. دایهگهورهی بنهماڵهکهیانی بهڕێوه بردوه که ئهویش نهخوێندهوار بووه و بۆ پهروهرده و بارهێنانی منداڵهکان له شهڵلاقی کهڵک وهرگرتوه. سهرهڕای ههموو ئهوانه ههمیشه کامۆ دایکی ستایش دهکرد و له دهردیدڵکردن لهگهل براو دوو خاڵهکهی چێژی دهبرد. عاشقی قهراغ دهریا و ههتاو بوو. له کایه لهگهڵ ههڤاڵانی خۆی له کووچهکانی گهڕهکی ''بلکور'' که له هاوسێیهتی گهڕێکێکی عهڕهب بووه کهیفی دهکرد. کامۆ له ئاخر کتێبیدا، ڕۆمانی 'ژیاننامهی ناتهواوی مرۆڤی یهکهم' (Le Premier Homme) ، باس له نیگای سهرسهرهکی(بێ بناغه) بنهماڵهکهی لهسهر دین دهکات. بنهماڵهی کامۆ ئهگهرچی به نێو کاتۆلیک بوون، بهڵام هامووشۆی قهشهیان نهکردووه و نهدهچوونه کلیسه و باسێکیشیان له خودا نههێناوهته ئاراوه. '' کاتۆلیک بوون بهڵام ههروهکوو فهڕانسهویی بوونیان. کاتۆلیک بوونیان له ئایینگهلێکی وهک غوسلی تهعمید، عیشای رهببانی، زهماوهند، و ... ناشتنی مردوو، کورت دهکراوه''. کهسێک که له ژیانی کامۆدا رۆڵێکی سهرهکی ههبوو، یهکێک له مامۆستاکانی دهورهی سهرهتایی کامۆ به نێوی'' لوویی ژێرمهن''(Louis Germain) بوو. ژێرمهن ههست به تواناییهکانی کامۆ دهکات و دایهگهورهی کامۆ ڕازی دهکات که بهێڵێت وانهی تایبهتی به کامۆ بڵێتهوه بۆئهوهی که له تاقیکاری بورسی خوێندندا بهشداری بکات. دایهگهورهی ئیزنی داو کامۆ له تاقیکارێکه سهردهکهوێت و بورسی خوێندنی وهردهگرێت ودهتوانێت به جێی ئهوهی که وهک براکهی بچێته سهرکار، بچێته دواناوهندی. کامۆ له دهورهی دواناوهندی تووشی به مامۆستایهکی دیکه هات: مامۆستایهکی لهسهردڵان به نێوی ''ژان گرونیه''(Jean Grenier ). له ئهو ههموه کتێبهی که کامۆ له دهورهی دواناوهندیدا خوێندبوویهوه، له دوو کتێب زیاتر له ههموان خۆشی دههات.' دوورگهکانی ژان گرونیه و چارهنووسی مرۆڤی ئاندرێ مالرۆ'. کامۆ له 1959 دا دهنووسێ' : 'دوورگهکان' به وهبیرهێنانهوهی ''ڕازهکان... شتهپیرۆزهکان... و سروشتی مرۆڤ'' کهموکۆری پهروهردهی ئایینی منیان تۆڵهکردهوه. کامۆ ههروهها له 'دوورگهکان' فێردهبێت که چلۆن دهتوانڕێت به وهسفی شتێک و رووداوه واقعییهکان بیرو ڕامانی فهلسهفی بهێنرێته ئاراوه. له ساڵی یهکهمی دواناوهندیدا دابوو که به نهخۆشی 'سیل' ی خۆی زانی و ئهو نهخۆشییهش له ههمووی ژیانیدا ئازاریدا. ئهو کات هێشتا 'ئانتیبیوتیک' نهبینرابۆوه، بهڵام دهرمانه ئاساییهکانی ئهو نهخۆشیه کامۆ له هێرشه کوشهندهکانی ئهو نهخۆشیه نهجات دهدات. کامۆ له 1933 دهچێته نێو زانکۆی ئهلجهزایهر و له فهلسهفهدا لیسانس وهردهگرێت. سهردێڕی کۆتایینامه(تز)کهی ' مێتافیزیکی مهسیحی و فهلسهفهی نوێ- ئهفلاتوونی' بوو. گهرچی پلهی دهورهی لیسانسی زۆر لهسهرێ نهبوو، بهڵام ئیزنی ئهوهی وهرگرت که له دهورهی دوکتورا(ئاگریگاسیون)درێژه به خوێندن بدات و بهڵگهی مامۆستایی له فهلسهفهدا وهرگرێت. له 1938 دا داواکاری کامۆ بۆ کاری مامۆستایی له رشتهی فهلسهفه له ئیدارهی پزیشکی ئهلجهزایهر ڕهت کراوه. وا وێدهچێت که دهوڵهت نهویستوه که خهرجی پزیشکی نهخۆشێک له ئهستۆی خۆیگرێت. تێکهڵاوێک له باوهڕ بهخۆ بوون، جلو بهرگی خاوێن و ڕووخساری لهسهر دڵانی(وهک همفری بووگارت دهچوو) ئهوی لهلای ژنان خۆشهویست کردبوو. سهڕهڕای ههمووی ئهوانه له تهمهنی 20 ساڵیدا به پهله لهگهڵ ژنێکی بێ خهم و خیاڵ و ژیکهڵه به نێوی ' سیمۆنه هایه'(Simone Hié) زهماوهندی کرد. دایکی سیمۆنه که پزشکێکی (چاو) سهرکهوتوو بوو بهو هیوایه که کامۆ یارمهتی سیمۆنه بدات بۆ دهست ههڵگرتن له مادده سڕکهرهکان به دهست و دڵێکی ئاواڵهوه ههموو پێداویستییهکانی ئهو بووک و زاوایهی دابین دهکرد، بهڵام کامۆ نهیتوانی. کامۆ کاتێک که زانی سیمۆنهی ژنی لهگهڵ دکتۆرێک له بهرامبهر دابینکردنی ماده سڕکهڕهکاندا لهگهڵی دهخهوێت، له سیمۆنه جیادهبێتهوه. کامۆ جارێکی دیکه زهماوهند دهکات. ژنی دووههمی' فرانسین فور'(Franciue Faure)مامۆستای ریاضی و خهڵکی ' ئوران'(Oran)بوو. فرانسین ههم جوان بوو ههم دهروونگهراو بهتاقهت بوو. له ساڵی 1945 فرانسین دووانهیهک دێنێته سهر دنیا به نێوهکانی ' کاترین' و ' ژان' . فرانسین ئهگهرچی هیچکات له کامۆ جیا نهبۆوه بهڵام له خیانهته ههمیشهیی و ئاشکراکانی کامۆ ڕهنجی دهبرد. له نیوهی دهیهی 1930 کامۆ پڕ بوو له هێز. سهرقاڵی ڕۆژنامهگهری بۆ '' ئالجێر ریپۆبلیکهن''(Alger Républicain) دهبێت و ڕۆمانێک و چهند وتار و شانۆ دهنووسێت. گرووپێکی شانۆگهری وهڕێدهخات و دهچێته نێو حزبی کۆمۆنیست. ماوهی ئهندامێتی کامۆ له حزبی کۆمۆنیستدا زۆر ناخایهنێت. له ساڵی 1937 کامۆ له لایهن حزبهوه به هۆی پشتیوانی له عهڕهبه ڕادیکاڵهکان ،که بۆ وهدهستهێنانی مافه کۆمهڵایهتی و شارستانییهکان خهباتیان دهکرد، دهردهکرێت بهڵام له کاری نووسیدا تازه له سهرهتای ڕێگادا بوو. یهکهم ڕۆمانی کامۆ' مهرگێکی خۆش' ئهوهنده ڕێکوپێک نهبوو که شیاوی چاپ کردن بێت. بهڵام چهند وتارێکی له ساڵی 1937 له ژێر ناوی '' پشت و روو'' و چهند وتارێکی دیکهشی له ساڵی 1939 له ژێر ناوی '' عهیش'' بڵاو کردهوه. ساڵی 1939 ساڵی دهستپێکردنی شهڕی دووهمی جیهانی بوو. کامۆ ههوڵیدا که له ئهرتهشدا خۆی نێونووس بکات، بهڵام به هۆی نهخۆشییهکهی داواکارێکهی رهدکراوه. له بههاری 1940 دا ئهڕتهشی ئاڵمان فهڕانسه داگیردهکات و کهمێک دواتر ' ئاڵجێر ریپوبلیکهن' رادهوهستێندرێت و کامۆش بێکار دهمێنێتهوه. دۆستێکی به نێوی '' پاسکاڵ پیا''(Pascal Pia) کارێکی له پاریس بۆ جێبهجێ دهکات، کارێک لهسهر لاپهڕهکانی رۆژنامهی 'پاری- سوار' (Paris- Soir). کامۆ له ساڵی 1942 رۆمانێکی گرینگ به نێوی ''بێگانه'' بڵاودهکاتهوه بهدوای ئهویش له ساڵی 1943 چهندێک له وتارهکانی، به پێوهندی و نزیکایهتی لهگهڵ ڕۆمانهکهی،'' ئهفسانهی سیسوفوس''(Le Mythe de Sisphe). کاتێک که وهک نووسهرێک ناوبانگی دهرکرد توانی له لای خاوهنی دهزگای چاپهمهنیی نووسراوهکانی، گالیمار، کاری ویراستاریش وهرگرێت. کامۆ ههتا کۆتایی ژیانی له هاوکاریکردن لهگهڵ گالیمار بهردهوام بوو. کامۆ ڕقی له ههموو شتێکی ' نازییهکان' بوو. له ڕهگهز پهرهستییهکانیان، له دژایهتی کردنیان بهرامبهر به جولهکهکان، له توتالیتاری بوونیان و له سهرهڕۆیی و مرۆڤ کوشتنیان. له ساڵی 1943 چووه نێو ڕیزی بزووتنهوهی بهرگری له فهڕانسه و ههندێک دواتریش بوو به سهرنووسهری ڕۆژنامهی '' کومبا''(Combat) . له ساڵهکانی 1945-1944 دوو شانۆنامهی به هێز دهنووسێت و دهیانباته سهر سهکۆی شانۆ: '' ههڵه تێگهیشتن''(The Misunderstanding) و ''کالیگول''(Caligula) . لهو کاتانهدا لهگهڵ 'ژانپل سارتر' و ' سیمون دوبوار' و ئهندامانی دیکهی ئهو گرووپه ئاشنا دهبێت. بۆ کهسێکی وهک کامۆ که له کهشوههوایهکی پڕ له ههژاری و نهخوێندهواریدا گهوره ببوو تهجرووبهی شوێنکی ئهوتۆ و لهگهڵ رووناکبیرانی پاریسی بوون گهلێک ناخۆش و ههندێکیش ترسناک بوو. له دهورهی داگیرکهری نازییهکاندا بوو که نێوی کامۆ بۆ یهکهمجار به ئیگزیستانسیالیزمهوه گرێدرا. ئهگهرچی به رواڵهت یهکهمجار فیلسوفێکی کاتۆلیک به نێوی ''گابریهل مارسێل''(Gabriel Marcel) وشهی فهرانسهیی ' ئێگزیستانسیالیزم' ی کۆپی کردوه، بهڵام له ڕاستیدا ڕامانێکی فهلسهفی که لهسهر ئهساسی بابهتگهلی وهک بوونی مرۆڤ، ههڵبژاردن و ڕهسهنایهتی(اصالت) پێکهاتبێت، دهتوانین بیگهڕێینهوه سهر ''سورێن کیرگێگور'' ههمان پرۆتێستانی تووند و تۆخ. کامۆ ئۆگرێکی زۆری به بابهتگهلی ئێگزیستانسیهل ههبوه و به سهختی له دوو کهس له دارێژهرانی ئێگزیستانسیالیزم شوێنی وهرگرتوه: '' فیۆدۆر داستایۆڤسکی و فرێدریش نیچه''. لهگهڵ ههمووی ئهوانه کامۆ ههمیشه لهوهی که خۆی وهک ئیگزیستانسیالیست بناسێنێت، خۆی دهپاراست. لهسهرهتادا لهبهرئهوهی که ڕوانگهی کامۆوه ئیگزیستانسیالیزم لهگهڵ '' جهش ئیمانی''هاومانا بووه و دواتریش لهبهر ئهوهی که ئیگزیستانسیالیزم دهبێته ههمان فهلسهفهی '' ژان پۆل سارتر''. به کۆتایی هاتنی شهڕی دووهمی جیهانی کامۆ خوێنهرێکی زۆر له ههمووی جیهاندا و شانسێکی باش بۆ بهشداریکردن له ساغکردنهوهی فهڕانسهدا بهدهست دێنێت. کامۆ چوارساڵی تهواو به گیان و دڵ ههوڵیدا ههموو ئهو وانه ئهخلاقی و سیاسیانهی که له خهبات به دژی زوڵم و ستهمی نازییهکان فێرببو، له ڕێگای سهروتارهکانی : چهندنامه بۆ هاوڕێی ئاڵمانی، نه قوربانی نه جهللاد و له ڕۆمانی دووههمی: '' تاعوون'' و له شانۆنامهی ' گهمارۆی شار'(State of Siege ) بڵێتهوه. له ساڵی 1948 شهڕی سارد یهکێتی نێوان وڵاتهکانی خستهژێر تیشکی خۆیهوه. کامۆ له شانۆنامهی ''عادڵهکان''1949(The Just Assassins) و له نامیلکهی ' مرۆڤی یاغی'(1951) کهوته بهر باسی شۆڕش و ستهمکاری وههستانهوه. کامۆ دهیگووت که مارکسیزم و یهکێتی سۆڤیهت مهترسێکی گهورهترن لهچاو سهرمایهداری ڕۆژئاوایی بۆ ئازادی، کهسایهتی و بهختهوهریی مرۆڤ. دهتوانین بڵێین که له ههمان کاتدا ''سارتر''یش به ئاکامێکی تهواو دژبه کامۆ گهییشت. دوای ناردنی چهند نامهی تاڵ و ئاشکرا دۆستایهتی ئهو دووانه کۆتاییان پێهات. پێشتریش له دۆستایهتی '' پاسکال پیا'' بێبهش ببوو، ههمان کهس که ئێستا له ' شارێل دۆگۆل' و حزبه سانتریستهکهی ئهو لایهنگری و بهرگری دهکرد. کامۆ له ساڵی 1945 ههندێک وتاری له ژێر ناوی 'هاوین' دا بڵاو کردهوه. ئهگهر چی ئهم وتارانه له کاتی جۆراوجۆردا نووسرابوون، بهڵام باس له عهشقی کامۆ به ئهلجهزایهر و رۆحێکی مهدیترانهیی دهکهن. بهڵام بهداخهوه هاوئاههنگی ئهم رۆحه بهرهو شکاندا دهچوو. له ئۆکتۆبری 1945 ڕێکخراوێکی شۆڕشگێر، بزووتنهوهی ئازادیخوازی نهتهوایهتی، هێرشی برده سهر ئهجهزایهرییهکانی نیشتهجێ له ئهوروپادا(FLN). له 1955فهڕانسهویه چهکدارهکان دهستیان به هێرشی هاوچهشن کرد له بهرامبهر کوشتارهکانی FLN و لهسهر ئهساسی 'بهرپرسیارێتی گشتی' خوێنی زۆر بێتاوانیان ڕشت. به درێژایی شهڕی ئهلجهزایهر، بۆ خستنهوهی ترس و وهحشهت و وهرگرتنی زانیاری دهستیان کرد به ئهشکهنجه و ئازاری زیندانیهکان. سارتر و بنهماڵهکهی لایهنگری شۆڕشگێڕانی FLN بوون که دهیانویست ئهلجهزایهر له ژێر دهسهڵاتی فهڕانسه ئازاد بکهن. بهڵام کامۆ دوو لهت بوو. ئهو له ڕهگهزپهرهستێک که ههشت میلیۆن ئهلجهزایهری کردبۆ شاروهندی پلهدوو بێزار بوو، بهڵام تووند و تیژی FLN یشی مهحکووم دهکرد و به شتێکی ناحهز و ناپهسندی دهزانی و پێیوابوو که ئازادبوونی ئهلجهزایهر به دهست FLN کانهوهم دواتر وهدهرنانی زیاتر له یهک میلیۆن غهیره ئهلجهزایهری لێدهکهوێتهوه، ههروهها بنهماڵهکهی خۆی. کامۆ دهیگووت: ''من باوهڕم به داده، بهڵام بهر له داد له دایکم پشتیوانی و پارێزگاری دهکهم''. ئهو بۆ گهیشتن به شێوازێکی هێمنانه بۆ چارسهری کێشهکان خهباتی کرد، دهنگی دهدا به خودموختاری ئهلجهزایهر له نێو فدراسیۆنێکی فهرانسهویدا، ههر بۆ ئهم مهبهستهش رۆیشت بهرهو ئهلجهزایهر بۆ خڕکردنهوهی پشتیوان. کاتێک که نهیتوانی هیچ لایهنگڕ و هاوبیرێ پهیدا بکات، دووساڵ بێدهنگی ههڵبژارد. له ساڵی 1962 ئهجهزایهر به سهربهخۆیی تهواو گهییشت، بهڵام وۆربهی دانیشتوانی ئهورووپایی ئهو وڵاته بهرهو باشووری فهڕانسه ههڵاتن. له ساڵی 1956 کامۆ سێههم ڕۆمانی خۆی به نێوی ''ڕمان'' بڵاوکردهوه. سهبک و شێوهی ئهو ڕۆمانه لهچاو ههموو ئهوشتانهی که پێشتر کامۆ نووسیبوونی جیاوازێکی بهرچاوی ههبوو. له نێوان ئهو ڕهخنانهی که لهسهر ئهو ڕۆمانه نووسرانم رهخنهی ئهرێنیی و نهرێنیی تێدابوون، بهڵام کتێبهکه فرۆشێکی یهکجار زۆر باشی دهبێت و له شهش مانگی یهکهمدا 126500 بهرگی لێدهفرۆشرێت. ساڵی دواتر کامۆ چهند کورته چیرۆکی زۆر سنجڕاکێش له ژێر ناوی ''هبوط و ملکوت'' و واتارێکیش به دژی حوکمی ئێعدام له ژێر ناوی '' ڕوانینێک لهسهر گیوتین'' بڵاو دهکاتهوه. له ساڵی 1975 خهڵاتی نۆبێل له ئهدهبییاتدا به کامۆ دهدرێت. ئهم خهڵاته بێگوومان دهیتوانی سهرکهوتنێک بێت بۆ کامۆ و شادی کات، بهڵام دڵهراوکێ و نیگهرانێکی زۆر باڵی بهسهر ئهم شادی و بزانهدا دادهکێشا. ئهو نیگهرانی ئهوه بوو که نهکا بهناحهق ئهو خهڵاتهی پێدراوه و چهندینجار گوتوویهتی که ئهم خهڵاته دهبوا به ''ئاندرێ ماڵڕۆ'' درابا. ئهو نیگهرانی خهمۆکی و کردهوهی خۆکووشتنی فرانسین و ههروهها بهرهو داکشانی ساغی و تهندرووستی خۆیشی بوو. ئهو نیگهرانی ئاژاوه و کێشهکانی نێو ئهلجهزایهر بوو، تۆران و جیابوونهوهی له دیکهی ڕووناکبیرانی فهرانسهوی و نیگهرانی توانایی خۆی بۆ ئافراندنی ئاسهواری باش بوو.له 43 ساڵی تهمهنیدا لهوه دهترسا که باشترین ساڵهکانی ژیانی تێپهڕبووبێتن. به ههواڵنێرێک دهڵێت : ''خهڵاتی نۆبێل لهناکاو ههست به پیریکردنی پێدام''. یهکێک له خۆشییهکانی کامۆ له ههموو ژیانیدا ههڵگرتنهوه و بردنهسهر سهکۆی ئاسهواری نووسهرانی دیکهبوو. له ههمان سهرهتای کاردا شانۆنامهیهکی لهسهر ئهساسی ڕۆمانێکی 'ماڵڕۆ' به نێوی'' ڕۆژهکانی توڕهیی'' نووسی و بردیه سهر سهکۆی شانۆ. له کۆتایی کارهکانیشیدا له ساڵی 1956 شانۆنامهیهکی لهسهر ئهساسی '' میرات بۆ راهیبهیهک'' ی ' فاکێنز' نووسی و بردیه سهرسهکۆی شانۆ. له ساڵی 1959 شدا لهسهر ئهساسی '' دیلکراوهکان'' ی داستایۆڤسکی شانۆنامهیهکی نووسی و بڵاوی کردهوه. ئهو بیری لهوهدهکردهوه که 10 ساڵی تهواو خهریکی کاری شانۆ بێت. بهڵام لهگهڵ ئهوهش ههمووی هیوای به ڕۆمانی ژیاننامهکهی خۆی بوو به نێوی ''مرۆڤی یهکهم''. کامۆ به پارهی نووسین و پارهی خهڵاتی نۆبێل دهوڵهمهند بوو. ههربۆیه کهوته فکری ئاپارتمانێکی گهوره له پاریس و ماڵێکی ویلایی بهردینی جوانیشی بۆ بنهماڵهکهی له پرووانس کڕی.[ می(Mi) دهستگیرانه دانمارکی و گهنجهکهی کامۆ زۆرتر له ماڵه کوێستانێکهی ههمان دهورووبهر بوو]. کامۆ دوور له ههراو هوریای پاریس، دهرفهتێکی زیاتری ههبوو بۆ نووسینی ڕۆمانی ''مرۆڤی یهکهم''. پێیوابوو که ئهمهیان باشترین ڕۆمانی دهبێت و به دایکیشی پێشکهش کرد. پێشکهشینامهکهشی بهم شێوهیه بوو:'' به تۆ که هیچکات ناتوانی ئهم کتێبه بخوێنیتهوه''. دهستنووسراوه 144 لاپهڕهکهی هیچ چهشنه ئاماژهیهکی فهلسهفی ئاشکرای تێدا نیه، بهڵام دهرخهری تێگهییشتنی تازهی کامۆ له پهروهردهی ئاکارهکی خۆیهتی. بۆ وێنه له جێیهکدا کامۆ دهنووسێت:'' له منداڵیدا زۆرم ههوڵدا که له جیاوازی نێوان ههڵهو ناههڵه(حهق و ناحهق) تێبگهم بهڵام کهسێک پێوانهیهکی نهدامهدهست و ئێستاش که ههموو شتێک له من ههڵدێت، دهزانم که پێویستیم به کهسێکه که ڕێگام نیشان بدات، تهنبێم بکات، هانم بدات، نهک به دهسهڵاتێک که ههیهتی بهڵکوو به ئیقتدارێک که ههیهتی، من باوکم دهوێت.'' له سێههمی ژانویهی 1960 کامۆ لهگهڵ میشێل و ژانین گالیمارم کچی ئهوان،ئان و سهگی ماڵهکهیان له ماڵه ههواریان بۆ ماوهی دوو ڕۆژ بهرهو پاریس وهڕێدهکهون. ڕۆژی دواتر که میشێل له پشت فهرمان دادهنیشێتم ماشینهکه له ڕێ لادهدات و خۆی به دوو داردادهدات و ماشین گرمۆڵهدهبێت. کامۆ ههر ههمانکات گیانی دهردهچێت و مێشێلیش چهند ڕۆژ دواتر دهمرێت. ژانین و ئان شتێکیان لێنایهت. سهگهکهش بزر دهبێت. کامۆ زۆر جاران به هاڤاڵانی خۆی گووتبوو که هیچشتێک ریسواتر له مهرگی منداڵێک و هیچشتێکیش گهوجانهتر له مردن به هۆی خۆپێکدادانی ماشێن نیه. کاتێک ههواڵی مردنی کامۆ به دایکی دهگات، ناتوانێت بگری و تهنیا دهڵێت که '' زۆر لاو بوو''. چهند ڕۆژ دوای مردنی کامۆ 'سارتر' داخنامهیهکی بهتین و بهڕێزهوه دهنووسێت و مردنی کامۆ به کووژانهوهی دهنگێکی بڵیند له نیوهی دووهمی ژیانێکی پووچ و بێبهزهیی ناو دهنێت و له تاریفی کامۆدا دهنووسێت:'' ئهو میراتگری ئهوڕۆکهی مێژوویهکی باڵابهرزی ئهخلاقگهرایی بوو که لهوانهیه ڕهسهنترین شتهکان له وێژه و ئهدهبی فهڕانسهدا هی ئهوان بێت''. ئاکارگهرا گووتن به کامۆ و له ڕیزی کهسانێکی وهک مونتنی، پاسکاڵ، ڤۆلتێرو دیکهی کهسان دانان تهواو شیاو دێته بهرچاو. بلیمهتی و ڕهسهنایهتی کامۆ لهوهدا بوو که دهیتوانی سهرکهوتووانه ڕامانگهلی فهلسهفی بڕژێته نێو قالبه ئهدهبییهکان و بهو شێوهیه هزری ئهخلاقی خوێنهرانی وهخهبهر بێنێت. ئهم سهرکهوتنه وۆرتر له سێ ڕۆمانیدا و بهشێک له وتارهکانیدا بۆ وێنه له '' ئهفسانهی سیسوفوس'' بهدیار دهکهوێت. نووسینکانی دیکهی بهقهت ئهوانه سهرکهوتوو نهبوون. بهشێک له بیره فهلسهفییهکانی کامۆ له ئیلهام وهرگرتنی ئهو له شتانهی دهورووبهری یان لێزانی له بهیانی ئهدهبی ئهو شتانه تێدهپهڕێت. کامۆ زۆرتر حاشای لهوه دهکرد که فیلسوف بێت و زۆربهی ڕهخنهگرانیش ئهو ئیدعایهی ئهویان به مانایهک وهرگرتووه. بهڵام نکۆڵی کامۆ دهگهڕێتهوه سهر جیاوازی له شێوازدا نهک جیاوازی له بابهتدا. بۆ فرانسین دهنووسێت: '' من باوهڕێکم بهو ڕامانانه نیه که به دوای دمهقاڵه و باس و جیاوازی بیروڕا دێننه ئاراوه. من فیلسوف نیم و بۆ من ڕامان ماجهرایهکی دهروونیه که پێدهگات و یان مرۆڤ ئازار دهدات یانکوو سهرخۆشی دهکات''. کامۆ پێیخۆشبوو که فهلسهفهکهی له دڵی تهجرووبهی ژیاو بێتهدهر و بکهوێته دهست مهحهکی دیتن و ههستێکی ئاکارهکی بۆوهی که بههێز بێت. ئهو به هزری رهها و ئازاد و نیزامپهردازی فهلسهفی بێباوهڕ و ڕهشبین بوو. کامۆ به شوێن فهلسهفاندن لهسهر شێوازێکبوو که لهگهڵ گفتوگۆی مڕۆڤانه سازگار و به پهیامه ئایینیهکانهوه گرێدرابێت و بتوانرێت که بهبێ کهڵک وهرگرتن له واژهگهلی فهننی بهێنرێته سهرزمان و باس. *سهرچاوه کتێبی فهلسهفهی کامۆ نووسینی: ڕیچارد کهمبێر وهرگێڕان له فارسیهوه بۆ کوردی: کاوه ئاههنگهری ژنو شوویهك له مههاباد له رێگهی فریودانو خهڵهتاندنی لاوانهوه خهریكی تووش كردنی ئهوان به ویرووسی نهخۆشیی كوشندهی ئیدزن. ئهم ژنو شووه لاوهكان به كۆمهڵێك كچی تووشبوو به ویرووسی ئیدز كه زۆربهیان خوێندكارو نیشتهجێی ورمێن، دهناسێن تا له رێگهی پێوهندی جینسی گرتن پێیانه گیرۆدهی ویرووسی ئیدز ببن. kurdistanmedia PNA - له كۆنگرهیهكی رۆژنامهنووسیدا موراد قهرهیلان له سهركردایهتی پهكهكه پێشنیاری رێگهچارهیهكی ئاشتیانهی ئاگربهست و دانوستاندنی لهگهڵ حكومهتی توركیا كرد و گوتی: پهكهكه پرۆژهیهكی ئاشتی لهگهڵ حكومهتی توركیا ههیه و ئهم پرۆژهیهش بهرههمی داواكاری حكومهتی ههرێمی كوردستان و ناوهنده جهماوهرییهكانی كورده. peyamner[09:59 , 24 Aug 2006] PNA – وهزارهتی پهروهردهی حكومهتی قازاقستان فهرمانێكی وهزاری دهركرد، بۆ ئهوهی له قوتابخانه سهرهتایی و ناوهندییهكانی ههرێمه كورد نشینهكانی وڵاتهكهی به رهسمی وانهی كوردی بخوێندرێت. سهرچاوه: پهیامنێر لس آنجلس تايمز نوشت: خشونت در لبنان، عراق، افغانستان و بحران كره، هشداري براي وقوع جنگ جهاني سوم است. peykeiran.com
کۆماری ئیسلامی ئێران و دارودهستهی تێڕۆری ئهم نیزامه بهم شێوهیه و به رهسمی دهیانهوێ ژیان له خهڵکی کوردستان بشێوێنن.
کهسانێک که رهنگی چاویان شینه، ئیتر نابێ گلهیی له دایکان بکهن که بۆچی رهنگی چاویان شینه، بهتایبهت ئهگهر رهنگی قژی سهریان بلۆند(زهردی مهیلهو زهیتوونی)بێت. به گوێرهی لێکۆڵهرێکی ئهمریکی شینی چاو نیشانهیهکه له هۆشی(intelligentie) باش.به وتهی پرۆفسۆر'' یوانه رۆوه'' Joanna Rowe کهسانێک که رهنگی چاویان شینه،چ ژن چ پیاو، زۆر باشتر دهتوانن ستراتیژیک بیر بکهنهوه و ههروهها بۆ کات وساتیان باشتر بهرنامهڕێژی بکهن و له تاقیکارییهکاندا نهتیجهی باشتر بهدهست بێنن.بهڵام کهسانێک که رهگی چاویان قاوهییه نابێ دڵگران بن لهو ههواڵه چوونکه ئهوانیش له یاری و سپۆڕتدا سهرکهوتووترن.شایانی باسه که پرۆفسۆر Rowe هێشتا لێکۆڵینهوهکهی تهواو نهکردووه و دهبێ چاوهڕوانی بڕیار و ئهنجامی کۆتایی ئهم لێکۆڵینهوهیه بین.
پرسیار: باشه بۆ لاسایی نهکردنهوهی یهکێتی ژنانی له حیزبی دێموکرات بهرنامهیهکتان بهدهستهوهیه؟وهڵام : ئهمن پێم وایه یهكیهتیی ژنان ههتا بهم شێوهیهی ئێستا كار بۆ كێشهكانی ژنان بكا، زۆر زۆر له دوای ژنانی كوردستانهوه دهبێ. یانی بهجێ دهمێنی لهو حهرهكهتهی ژنانی نێوخۆی كوردستان كه حهرهكهتێكی رۆشنبیریو فهرههنگی گهورهیان وهڕێ خستوهو بهشێوهیهكی ئهمڕۆیییانهو رادیكاڵانه كار بۆ كێشهكانی ژنان دهكهن. حهزدهكهم ئهم پرسیاره له بهڕێوهبهرانی یهكیهتیی ژنان بكرێ. بهڵام ئهوهندهی من ئاگام لێیان بێ ههتا ئهم لهحزهیهش كارهكانی ههر كۆپییهكن له حیزبی دیموكرات، ههر چاویان له دهمی حیزبه بزانن ئهوان بهرنامهو پلانیان چییه بۆیان. ئهوهشمان لهبیر نهچێ حیزبی دیموكرات حیزبێكی پیاوسالاربووه ههتا ئێستاش. كێشهی ژنانی زۆر بهكهمتر لهوه زانیوه كه خۆی پێوهخهریك بكا. بۆیه جارێكی دیكهش دهیڵێمهوه یهكیهتیی ژنان لهمهوبهدوا زۆر پێویسته خۆی لهم بازنه تهنگهبهرهی حیزبایهتی بێنێتهدهرو بهبی ترسو شهرم كار بۆ پرسی ژنان بكاو، خۆی بهرنامهی بۆ كاری خۆی ههبێو بۆ رووداوهكانی پێوهندیدار به ژنانهوه خۆی ههڵویستی ههبێ، چی دیكه چاوی له دهمی حیزبی دیموكرات نهبێ بزانێ ئهو چی دهڵـێ ئینجا ههڵوێست بگرێ. كاتی ئهوه هاتوه واز لهو لاسایی كردنهوه بێنێ. ئهمانه هیچی بهو مانایه نین ئهوه دهبێته وازهێنان له ئامانجه سیاسییهكانیان كه له بهرنامهی حیزبی دیموكراتی كوردستاندا ههیه. پاشان كاركردن بۆ پرسی ژن لهم كۆمهڵهی ئێمهدا شهرمنانه ناكرێ. وتم من شهرمو ترس له له بهڕێوهبهرانی ئهو یهكیهتییهدا دهبینم ههتا بهو شێوهیهش بن ژنان دهسكهوتیان نابێ.
پرسیار: بۆ نههێشتنی کێشهکانی ژن له نێو حیزبدا چ پێشنیار یان بهرنامهیهکتان ههیه؟ ئهدی بۆ کێشهکانی ژن له نێو کۆمهڵگای کوردهواریدا به هیوای چین و چ پێوهندییهک له نێوان ئهو کێشانه و پێشمهرگهبوونتان دهبینن؟ ئایا کار یان بهرنامهیهکی جیددیتان بهدهستهوهیه؟ وهلام : من پێش ههموو شتێك كێشهی ژنان له حیزبدا دهبهستمهوه به بیروبۆچوونی پیاوسالاری له حیزبدا كه زۆر زاڵهو له رۆحیهی ئهندامانو ساختاری حیزبدا به پڕڕهنگی دهیبینم. بۆیه لهسهر ئهو باوهڕهم حیزب دهبێ ئهو جۆره بیروبۆچوونانه لهخۆی بسڕێتهوهو به بیرو فكرێكی نوێوه كار بۆ مهسهلهكانی ژنان بكاو به كردهوه گرنگی به رۆڵی ژنان بدا. پێویسته زۆر بهجیددی ههوڵی لابردنی ئهو كۆسپو تهگهرانهی لهسهر رێی ژنانن بدا بۆ ئهوهی ژنان ناچار نهبن بههۆی ئهوانهوه له زۆر كارو چالاكییو مهسئوولییهت خۆ ببوێرن. له حیزبی دێموكراتدا زۆر ژن ههن (ژنانی بنهماڵه حیزبییهكان) حهز دهكهن له كارو چالاكی حیزبیدا بهشداری بكهن بهڵام لهلایهن هاوسهر یان باوكو برا دیموكراتهكانیانهوه!! ئیزنیان پێنادرێ، لهلایهن حیزبهوه هیچ لـپرسینهوهیهك نیه لهسهر ئهم پیاوانه كه بۆچی رهفتاریان وایه. حیزبێك واقعهن كه خۆی به دێموكراتو پێشڕهو مۆدێڕن دهزانێ دهبێ، ئهندامانی خۆی بهشێوهیهك پهروهرده بكا كه باوهڕ ههبوون به یهكسانیی ژنو پیاو ببێته فهرههنگو یاسای ئهندامهكانی كه بهداخهوه من ئهوه نابینم له نێو پیاوانی دیموكراتدا.نموونهیهكی دیكه كه كێشهیه لهبهردهم ژنانی پێشمهرگهدا بوونی منداڵه. بههۆی منداڵهوه بهشێكی زۆر له ژنانی چالاكیش ناچار بوون له زۆر كارو مهسئوولییهت خۆببوێرن. حیزبی دیموكرات تا ئێستاشی له گهڵ بێ ئاوڕی لهو كێشهیه نهداوهتهوهو ئهم گرفتارییهی ژنانی بۆ گرنگ نهبووه. بۆ نموونه مۆڵهتی منداڵ بوون له حیزبدا بۆ ژنان 3 مانگه، دیاره 2 مانگ بوو ئهوهش به ههزار دادو هاوای ژنهكان بوو به 3 مانگ. دوای ئهو سێ مانگه ژن دهبێ بهمنداڵه ساواكهیهوه بچێته سهركار بهڵام له شوێنی كار، نهك ههر هیچ ئیمكاناتیك بۆ پێڕاگهیشتنی منداڵهكه نیه، بهڵكوو ههموو شتهكان نهگونجاون لهگهڵ پهروهردهی منداڵ یان ناچار دهبێ واز له كارو فهعالییهت بێنێ كه زۆربهی ژنهكان وازیان له كاوو چالاكی هێناوهو خزاونهتهوه ناو ماڵهكان، كه ئهوهش بۆ پیاواكان زۆر بهقازانجتره لهوهی كه چارهیهك بۆ ئهم گرفتهی ژنان ببیننهوه! بهداخهوه دهبێ بڵێم ژنانی نێو حیزبی دیموكرات زۆر سستن. ئهگهر به ههموو لایهك چارهیهك بۆ ئهو وهزعه نهبینینهوه بهشی زۆریان پاسیڤ دهبن. چونكه دهبینن حیزبهكهیان ههست بهبهرپرسیارهتی ناكا لهبهرامبهر كێشهكانیاندا. ههرچهند من خۆم پاساوێك بۆ ئهم سستیو ناچالاكییهی ئێستا له نێو ژنانی حیزب دا ههیه ناهێنمهوه، چونكه پێم وایه بۆخۆمان دهبێ ئهوهنده دهنگمان بهرز بێ كه حیزب ناچار بكهین گوێمان لـێ بگرێو بۆ ئالوگۆڕ لهوهزعی ژناندا پابهند بێ به دورشمهكانی خۆی. راسته حیزب بهو جۆرهی پێویسته چارهسهری گرفتهكانی ژنانی له نێو كۆمهڵگهو تهنانهت له ریزهكانی خۆشیدا نهكردوه. بهڵام ئهوه خۆمانین دهبێ باوهڕمان بهخۆمانو بهیهكتری ههبێو ههڵوێستهكانمان بهرامبهر به مهسهلهو گیروگرفتهكانی ژنان، بكهینه یهك. بهداخهوه ناچالاكیو بێدهنگی له ناو ژنهكاندا وای كردوه حیزبیش گوێ نهداته گرفتهكانیان. ئهم خسڵهتی بێدهنگییه كه له نێو بهشێكی زۆری ژنانی كۆمهڵی كوردهوای دا ههیه، له نێو ژنانی ناو حیزبیش دا ههیهو ههر ئهمهش بۆته هۆی زاڵبوونی كولتووری بهكهمزانینی ژنان. ئهمن خۆم زۆر لهم شێوهكاركردنه ناڕازیم و زۆریشم رهخنه ههیه له كارهكانی یهكیهتیی ژنان. من نازانم له داهاتوودا چ بهرنامهیهك ههیه بۆ گۆڕینی ئهم شێوهكارهو بۆ بهرنامهو پلانی تازهو ناساندنی كێشهكانی ژنان له حیزبدا. بهڵام وهك خۆم قهت بێدهنگ نابم، ههمیشه ههوڵم داوهو ههوڵیش دهدهم بۆ تێكدانی سیستمی نایهكسان، كه ئهو سیستمه پیاوسالارهیه. بهردهوامیش كاری بۆ دهكهم.
پرسیار: باشه ناکرێت که شوێنێک وهک باخچهی ساوایان له نزیک شوێنی کار بۆ منداڵانی ساوا پێک بێت و بهمشێوهیه دایکهکانیش دهتوانن درێژه به کار و چالاکی بدهن؟ وهڵام: بۆ ناكرێ زۆر باش دهكرێو دهكرا. ئهمن پێم وایه حیزبی دیموكرات ئهگهر كارو رۆڵی ژنانی بۆ گرنگ بوایه، ئهو ئیمكاناتهشی دابین دهكرد، بۆ ئهوهی ژنان به خهیاڵێكی ئاسوودهوه كارهكهیان بكهنو بتوان له كارهكهیدا سهركهوتووبن. ئیمكاناتو ههزینهی زۆر قورسیشی نهدهویست كه حیزب نهیتوانیبێ دابینی بكا. ههر لهم رۆژانهشدا پاش لهتبوونی حیزبی دیموكرات ههردوولا باس له گرنگیدان به رۆڵی ژنان دهكهنو... ئارهزووشمه ههردوولا ئهو رهقابهتهیان ههبێ لهسهر ئهو مهسهلهیه. من زۆریشم بڕوا بهو دروشمانه نیه مهگهر ئهو بیروفكره بهتهواوی لهخۆیان داماڵن. نموونهیهك باس دهكهم بۆ ئهوهی بزانن حیزب چهندهی كاری ژن بۆ گرنگ بووه: ساڵی 1368 له كومیسیۆنی سیاسی نیزامی كاری تایپو بایگانیم دهكرد. منداڵم بوو ههر به پێی بڕیاری حیزب 2 مانگ پشووم درایه. پاش دوو مانگهگه چوومهوه سهركار، چوومه لای بهڕێز كاك مستهفا هیجری ئهو كاته بهرپرسی ئهو كومیسیۆنه بوو، گوتم كاك مستهفا پێویستم به ژوورێكه بۆ ئهوهی مزاحیمی هاوكارهكهم نهبم كه كاك قادر سوڵتان پهنا (قادر خان) بوو (پێكهوه هاوكار بووین)و حاڵو حهوسهلهی گریانی منداڵیشی نهبوو. كاك مستهفا گوتی بۆخۆت دهزانی ژوورمان نیه بیدهین به تۆ. ژوورێكی یهك له سێمیتری لـێبوو پڕبوو له سندووقه فیشهكی خاڵیو عهلادینه شكاو و شتی بێكهڵك. گوتم مهمنوون دهبم كه ئهوژوورهم بدهنێ تهنیا ئهو شته بێكهڵكانهی لـێلابچێ. گوتی ئهوێ نابێ تاریكه (پهنجهرهیهكی زۆر چووكی تێدا بوو) گوتم رازیم پێی ئهگهر بمدهنێ. پاشان گوتی ژوورت بدهینێ ئیمكاناتی دیكهشی دهوێ خۆ ناچیته سهر عهرزی رهقو رووت راخهری دهوێ دوایه بۆ زستان ئامێری گهرمكردنی دهوێ. (بۆ هاویینیش هیچی نهدهویست چونكه لای قهندیل بووین پێویستی به ئامێری فێنككهرهوه نهدهكرد)، گوتم ههموو ئیمكاناتهكه خۆم دابینی دهكهم ئهگهر ئێوه ژوورهكهم بدهنێ. ئاخرهكهی گوتی راستت دهوێ ناتدهینێ چونكه ئهمڕۆ ژوور بهتۆ بدهین ژنهكانی دیكهشمان لـێ بهدعهمهل دهبێ. گوتم ئاخهر وهزعی من زۆر جیاوازه. گوتی جا دهتوانی نهیهیتهوه سهركارو واز له پێشمهرگایهتی بێنی! ئهو قسهیه زۆری كار تێكردم زۆر پێی تێك چووم. ئهوه ههموو كارئاسانییهك بوو كه بۆی دیمهوه. لێرهدا مهبهستم ئهوه نیه بڵێم تهنیا كاك مستهفا وابووه، ئهوه بیروبۆچوونی ههموو مهسئوولینی حیزب بووه له سهر كاری ژنان. پرسیار: ههتا چهنده پێتان وایه که دهنگتان به ژنانی نێوخۆی کوردستاندا گهیشتوه؟ زۆر یان کهم؟ ئهگهر کهم ،پلان و بهرنامهتان چیه بۆ وهگهڕ خستن و بهربڵاو کردنی خهبات و کاردانهوهی خهباتهکهتان؟ وهڵام: به بڕوای من زۆر كهم دهنگمان به ژنانی نێوخۆی كوردستان گهیشتوه. ژنانی ناو حیزب وهك تاك رهنگه ههر كهس له حاند خۆیهوه پێوهندیی به ژنانێكهوه له ناوخۆ ههبێو كاری رۆشنگهری كردبێو بیكا. بهڵام ئهوه به كافی نازانم. بهڵام ئێمه ئهگهر بمانهوێ بهشێوهیهكی بهربڵاوو كارا پێوهندیمان لهگهڵ ژنانی نێوخۆ ههبێ، دهتوانین له رێگهی یهكیهتی ژنانهوه ئهم كاره بكهین، به شهرتێك ئهم یهكیهتییه له بازنهی تهنگهبهری حیزبایهتی بێته دهرهوه. ئێمه بمانهوێو نهمانهوێ ههموو ژنێك له خهباتی سیاسییو حیزبیدا بهشداری ناكا، ئهو شێوه خهباته گرفتی زۆرتره بۆ ژنانی نێوخۆی كوردستان. یهكیهتیی ژنانیش تا ئێستا پاشكۆی حیزبی دێموكرات بووهو بهو حاڵهش كارهكهی كه ئاشنایهتیی ژنان به مافهكانیان بووه تهنیا لهنێو كهمپهكانی حیزبدا بووه. ئهم شێوه كاركردنهی یهكیهتیی ژنان جا ڕهنگه هۆی جۆراو جۆری ههبێ، پێم وابێ تهئسیرێكی ئهوتۆی لهسهر نههێشتنی كێشهكانی ژنانی نێوخۆی كوردستان، یا لهپێناو وشیار كردنهوهی كۆمهڵگه بهرامبهر مهسهلهكانی ژنان نیه. كارو چالاكییهكانی ژنانی پێشمهرگه، تهنانهت یهكیهتیی ژنانیش زیاتر له خزمهت حیزب دایه تا له خزمهت وهدیهاتنی ههدهفهكانی ژناندا، ههرچهند من ئهوش به خراپ نازانمو زۆریش به پیرۆزی دهزانم كه ژنان له خهباتی نهتهوایهتیدا بهشداری بكهنو به خهمی میللهتهكهیانهوه بن. بهڵام ئهوه نابێ ببێته هۆی ئهوهی كێشهكانی خۆشمان پشتگوێ بخهین. ئێمه نابێ به عهقڵییهتی حیزبایهتییهوه بڕوانینه مهسهلهكانی خۆمان. ههتا حیزب پلانو بهرنامهمان بۆ دانێ ههر ئهو چاوهڕوانییهمان لێدهكرێ كه ئێستا ههبووهو دهنگمان وهڵامدهری داخوازهكانی ژنانی نێوخۆی كوردستان نهبووه. شتێكی دیكه كه دهتوانێ دهنگی ئێمه به ژنان بگهیهنێ، كاناڵهكانی ڕاگهیاندنی حیزبه، بهشێك لهو ڕاگهیاندنانه دهتوانن بچنه نێو ههموو ماڵێكهوه، بۆ ئهوهش حیزب دهبێ به شێوهیهكی بهربڵاو یارمهتیی ماددیو مهعنهوی ژنان بكا بۆ ئهوهی دهنگیان لهم كاناڵانهوه بگات به ژنانی نێوخۆی كوردستان.
پرسیار: چ چاوهڕوانییهکتان له هیزه کوردیهکاندا ههیه؟ وهڵام: ههموو رێكخراوێكی ئازادیخوازو دیموكراسیخواز ئهوه دهزانێ ههر چی ژنان بهشداری كارایان ههبێ له ههر بزووتنهوهیهكدا، ئهو بزووتنهوهیه شانسی سهركهوتنی زیاتره.بۆیه چاوهڕوانیم له هێزه كوردییهكان ئهوهیه گرنگی بدهن به بهشداریو ڕۆڵی ژنان له ریزهكانی خۆیاندا نهك به دروشم، بهڵكوو بهكردهوه ئهوه بسهلمێنن. ئهرزش بۆ نهخشی ژنان دابنێن. بۆ بهرهو ژووربردنی رادهی وشیاریی ژنانو ئاشناكردنیان به مافه رهواكانیان بۆ خهباتێكی ئوسوولی لهپێناوی رزگاربوونی ژنی كورددا، ههوڵی جیددی بدهن. كێشهكانی ژنان پشتگوێ نهخهن. بۆ ئهوهی كۆمهڵی كوردستان بهڕاستی بهرهو كۆمهڵێكی دێموكراتیكو مهدهنی ههنگاو بنێ، پێویسته مهسهلهی ژنانیش له ئهولهویهتی كارهكانیان دابنێن. قسهكردن له كۆمهڵگهی مهدهنیو له دێموكراسی هیچ ئهرزشی نیه كه مهسهلهی ژنان بهچارهسهر نهكراوی بمێنێتهوه. حهز دهكهم ئهوهش بڵێم له نێو رێكخراوهكانی ژنانی رۆژههڵاتی كوردستاندا كه ههركامێكیان له یهكێك له حیزبو رێكخراوه سیاسییهكان نزیكن، به داخهوه هاوكاریو پێوهندی ئهوتۆ نیه. زۆر گرنگه ئهو رێكخراوانهی ژنان، به دوور له تهعهسوبی رێكخراوهییو حیزبیو له پێناوی مهسهلهیهكی گرنگتردا كه دهبێ مهسهلهی سهرهكیی ههموویان بێ هاوكاری بكهنو پرۆژهی هاوبهشیان ههبێ. پرسیار: ئێوهیش لهگهڵ ئهو بهشهی حیزب کهوتوون که درووشمی گۆڕان و ڕێفۆرمی ههڵگرتوه، ئێوه وهک ژنانی نێو حیزبی دێموکراتی کوردستان چ پلان و بهرنامهیهکتان لهبهر دهست دایه؟ ئهدی ئهگهر کۆسپ و تهگهره ههر وهکوو جاران هاته پێش، به هیوای چین و چۆن بهرگری له مافی خۆتان دهکهن؟وهڵام: من لێرهدا وهك خۆم وهڵام دهدهمهوه نوێنهری ژنانی ناو حیزب نیم. پێم وایه لهو گۆڕانو ریفۆرمهی ئهم جارهدا كه حیزبی دیموكراتی كوردستان باسی دهكا، ئهوه خودی ژنانن دهبێ ئهو گۆڕانه لهخۆیاندا پێك بێنن. چالاكی چڕوپڕ بۆخۆوشیاركردنو بهدواداچوونی خواستهكانیان. ههوڵدان بۆ رۆڵی كارای ژنان له حیزبدا له پێشدا دهبێ ژنان خۆیان ئهم كاره بكهن، چاویان لهوه نهبێ حیزبی دیموكراتی كوردستان بهم زووانه ئاڵوگۆڕی قووڵ پێك دێنێ. بهڵام ژنان نابێ دهست لهسهر دهست دانێن. پێویسته خۆیان زهمینه خۆش بكهن بۆ ئهو ئاڵوگۆڕانه. بهردهوام مهسهلهكانی ژنانیان بیر بێننهوه. ئهگهر ههروهكوو جاران كۆسپو تهگهره هاته پێشمان كه دهشبێ، نابێ بێدهنگ بین. با پێشیان وانهبێ به بوونی ژنێك یا دوو ژن یا زیاتر له پۆستی رێبهریی حیزبدا ههموو كۆسپ تهگهرهكان لادهچن، رهنگه تهئسیری ههبێ بهتایبهت ئهو ژنانه ئهگهر بهههڵوێست بنو دهنگی ژنان بن لهوێ خراپ نیه، بهڵام بهداخهوه زۆرجاریش ژنانێك دهگهنه ئهو پۆستانه كه لهوێ نهبن باشتره، به ناوی ژنان جێگهیهك دهگرن بهڵام نوێنهرایهتی ژنان ناكهن. بۆ ئهوه ژنان پێویسته ههوڵ بدهن ژنانێك بگهنه ئهو پۆستانه كه به شانازییهوه نوێنهرایهتی ژنان بكهنو واقعهن دهنگی ژنان بن . بهڕاستی ئهمن قهت ئهوهم پێڕهوا نیه ژنێك یان دوو ژن، یان زیاتر، ببێته ئهندامی رێبهریی حیزب ههر بۆئهوهی سیمای حیزب پێشكهوتووانهو ئاڵوگۆڕخوازانه نیشان بدرێ. ژن دهبێ خۆی شایستهی ئهوه بێ نهك وهك دیكۆرێك لهوێ دا بێ. خۆیان نابێ رازی بن بهوه. پێویسته خاوهنی وشیارییو بڕوای پتهو به توانایی خۆیان بنو خۆیان بسهلمێننو بسهپێنن.. ژن دهبێ به وشیارییهوه لهوێ بێ بۆ ئهوهی دهنگی ئهو كاریگهریی ههبێ.
پرسیار: کۆمهڵێک له کادر و پێشمهرگهکانی نێو حیزب پێش لهتبوونی حیزبی دێموکرات خۆیان به ''ئۆپۆزیسیۆن'' ناساند، بۆ ئێوهیش له نێو حیزبدا لهههمبهر ئهو ههمووه گرفت و کێشانهی که پیاوان بۆتان سازدهکهن شتێکی وا پێکناهێنن؟ ئاخر دهفهرمووی که قهت وڵامی وایان نهداوهتهوه که ئێوهی ژنانی نێو ڕیزهکانی حیزبی پێ قانع بووبێت، کهوابێ دهنگ و فکری ناڕازی ئێوهیش هێشتا رێکنهخراوهو یهکی نهگرتووه؟ وهڵام : زۆر كارێكی باشه ئهوه بكهین. زۆر راسته ئهگهر ژنان له ناو حیزبدا خۆیان رێك بخهنو ئهم دهنگو فكرانه لێرهولهوێ وهك تاك ماونهتهوه، كۆبكهنهوه سهریهك بۆ ئهوهی ببێته هێزێكی به بهرنامهو به ههڵوێستو داواخواستهكانیان پێشكهشی حیزبی بكهنو لهسهری سوور بن، پێم وایه كاریگهریی دهبێ له سهر ئهوهی وهڵامی موسبهت بداتهوه. بێگومان حاشا لهوهی ناكهم لهو كهمكاریو كهمتهرخهمییهی حیزب سهبارت به كێشهو گرفتهكانی ژنان، بهشێكی زۆر له هۆكارهكارهكانی دهگهڕێتهوه سهر خودی ژنان.
پرسیار: ژنان و کچانی نێوخۆی کوردستان چیبکهن بۆئهوهی که پێوهندیتان پێوه بگرن؟ وهڵام: پێم وابێ ئهگهر ئێمه چالاك بینو دهنگمان بهرز بێو له بهرامبهر دیاردهناحهزهكانی كۆمهڵگهی كوردستان بهرامبهر به ژنان ههڵوێستی نهترسانهمان ههبێو ههوڵ بدهین له رێگای جۆراوجۆرهوه دهنگی خۆمانیان پێبگهیهنینو بهبێ ترسو شهرمكردنو روودهربایسی لهگهڵ پیاوانو یاساو ئایین كار بۆ نههێشتنی كێشهكانی ژنان بكهینو به سهراحهت قسهكانمان بكهین، ههموو ئهوانه دهبنه هۆی ئهوهی ژنانو كچانی ناوخۆی كوردستان دهنگی ئێمه ببیسنو بمان بینن. زۆر روونه ئهوانیش پێوهندیمان پێوه دهگرن به تایبهتی ئێستا پێوهندی گرتن زۆر ئاسانتره له ساڵانی پێشوو. له رێگهی تهلهفۆن، ئینترنێتو... دهتوانین ههردوو لامان پێوهندی دروست بكهین. به بڕوای من چالاكبوونی ئێمه له راگهیهنه حیزبیو غهیره حیزبییهكاندا، دهتونێ هۆكارێكی باش بێ ههم بۆ دروستكردنی پێوهندی له نێوان ئێمهو ژنانی نێوخۆی كوردستاندا، ههم بۆ دهنگدانهوهی كێشهو گرفتهكانی ژنانو، وهرێخستنی جموجۆڵی كۆمهڵایهتی له نێو كوردستانو، بهرهوپێشبردنی ویستو داوانمان.
ئهم وتووێژه له دیمانهدا بڵاوکراوهتهوه24/02/2007
ئهوهی که بوو به ههوێنی ئهو چهند دێڕه، ئهو ئاڵوگۆڕانهیه که لهو چهند ساڵهی که له بلژیک دهژیم بهسهر یان باشتره بڵێم که لهنێو چهند حیزبی بلژیکی روویداوه. که هاتم بۆ بلژیک حیزبێکی ڕاسیست به نێوی Vlaams Blok که له دامهزرادندنیدا گوومان دهگهڕێتهوه سهر نازییهكانی ئاڵمان[1] له ئارادابوو، زۆریش قسهی لهسهر دهکراو لایهنگریشی زۆره، بێگوومان کرداروو ههڵسووکهوتی ئهم حیزبه راسیستیانهیه و ههموو حیزبهکانی دیکهی بلژیکیش ئهوه به ئاشکرا دهڵێن، بهڵام کهش و ههوای سیاسی بلژیک بهتایبهت وهک پێتهختی سیایس ئیداری ئوروپا وا وێدهچوو که ئیتر جێیهک بۆ نێوی پاشناوی Blok (Block) نهماوه و دهبێ گۆڕانێک بهسهر خۆیاندا بێنن، ههربۆیه ناوهکهیان له جهژنێکی پڕشکۆدا گۆڕی بۆ سهر Vlaams Belang که Belang به مانای 'بهرژهوهندی و گرینگایهتی' دێت. پێش ههر شتێکی دیکه پێویسته بڵێم که بلژیک وڵاتێکی چهند زمانهیه و له 3 زمانی هولهندی، فهرانسهیی و ئاڵمانی پێکهاتوه. ڤلامێکان به هولهندی دهئاخڤن و نیزیکهی 60 % دانیشتوانی ئهو وڵاته پێکدێنن. چهند ڕۆژ لهوه پێش به شێوهیهکی فهرمی و له جهژنێکی بهشکۆدا حیزبێکی دیکهی ڤلامیهکان VLD(ڤلامس لیبێرال دیموکرات) له نێوی خۆیدا گۆڕانێکی پێک هێناو بوو به Open vld. بێگوومان ئهو گۆڕان و تازهگهرییانه له سایکۆلۆژی و کۆمهڵناسیی ئهو حیزبانه له خهڵکهکهیانهوه سهرچاوهدهگرێت. مهبهست له هێنانهوهی ئهو نموونانه بهراوردێک له نێوان ئهو حیزبانه و حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران(پێش لهتبوونی) ه.
زۆر کهس ئهو ڕهخنهیهیان له حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران دهگرت که ئهو ئێرانه چیه که به کوردستانهوهتان لکاندوه و بۆ ناڵێن حیزبی دیموکراتی کوردستان، تهنانهت له لایهن کوردهکانی باشووری کوردستانیش له سیمینارهکانی رێبهرایهتی حدکا دا دههاته ئاراوه، بهڵام هیچکات وڵامێکی شیاو نهدراوه، ههتا له ئاگۆستی 2006 له لهندهن کۆنفرانسێک که به بۆنهی شۆڕشی مهشروته انقلاب مشروطه'' که له شاری لهندهن دهگیردرێت، به وتهی بهڕێز ' سهعید شهمس' که لهو کۆنفرانسهدا بهشدار بووه، له لێکۆڵینهوهیهکی زانستگهی میشیگانی وڵاتهیهکگرتوهکانی ئهمریکا دهردهکهوێت که نیزیک به 67% کوردهکان له ئێراندا ، ئینکاری ئێرانیبوونی خۆیان کردوه.
بۆ مهسهلهی ' فدڕاڵیسم' زۆر پێشنیار و ڕهخنه پێشکهش به حیزبی دیموکراتی کوردستانی کرا بهڵام ههتا به دهققهی نهوهد نهگهیشت، لهلایهن حیزبهوه پهسندنهکرا، ههر چهند زۆر کهسیش مۆرکی جهوانبوون و ههیهجانیبوونی لێدهدرا بههۆی ئاراستهکردنی ئهو پێشنیارانه.
بهڕاستی هۆی دژواربوونی گۆڕان و چاکهسازی له نێو حیزبه کوردییهکاندا چیه؟ ئهو باسه حیزبی کۆمونیستی ئێران و کۆمهڵهش دهگرێتهوه، وادیاره له لای ئێمه گۆڕان به واتای لهتبوونی حیزبهکانمانن. به باوهڕی من موتاڵاو لێکۆڵینهوهی VLD لهسهر خهڵکهکهی له حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران(پێش لهتبوون) نهتهنیا کهمتر نیه، بهڵکوو زۆر زیاتره و ویستی خهڵکی خۆیان زیاتر له حیزبهکوردییهکان لهبهر چاوه. ههندێک له کهسایهتیه سیاسییهکانی کورد بارودۆخی ناوچهی ڕۆژههڵاتی ناوهڕاست و بندهستی کوردستان دهکهنه وڵامی ڕهخنهکان، بهڵام کوردستان بندهستی داگیرکهر بێت یان نا، له ناوهندی ڕۆژههڵاتی کوردستان بێت یان پێتهختی ئهروپا، حیزب - تهنیا بهومهرجهی که نوێنهری ئایدیولۆژی یان مهزههبێک نهبێت و خۆی به مللی دیموکراتیک پێناسه بکات- دهبێ ههڵقوڵاوی خهڵک و ئاوێنهی ویستی خهڵک بێت، جا ئهو حیزبه ئهگهر حیزبی کورد بێت ، چۆن دهبێ له ویست و داخوازی خهڵک دوا کهوێت و بگره به پێچهوانهی خهڵکهکهیشی بجووڵێتهوه؟ بهڕاستی ئاستی سایکۆلۆژی و کۆمهڵناسی حدکا لهسهر خهڵکهکهی خۆی چهندهیه که گۆڕانکاری نێو ئهو حیزبه به نرخێکی وا زۆر دێتهئاراوه؟ له بهشی هولهندی زمانهکانی وڵاتی بلژیک(Vlaanderen) که چهند پارتی سیاسی خهریکی چالاکین، ههندێکیان بێجگهله ''حیزبی سهوز''(Groen) یان سۆسیالیستهکان (sp.a) که باس له بیرۆکهیهکی ناونهتهوهیی و خهت وخاڵێکی دیار دهکهن، پارتهکانی دیکهی وهک VLD, CD & V, Vlaams Belang, NV- A ههموویان پارتی ڤلاندرێنن و کهسیش ناڵێ بۆ ئێوه وشهی بلژیکتان به دواوه نیه و ئهوانیش خۆیان به ڤلامی پێناسه دهکهن. بهڵام ئێمه ههر له ترسی ئهوهی که پێمان نهڵێن ''تجزیه طلب'' زۆر به سهختی و به نرخ و ههزینهیهکی زۆر توانیامان شاهیدی گۆڕانێک له نێوی حیزبێکی کوردیدا
بین.بهباوهڕی من خوێندنهوهی حیزبهکوردییهکان له خهڵکی کورد له ئاستێکی نزمدایه و به هۆی دووربوون لهخهڵک ههندێک دووری مهعرفهتی هێناوهته ئاراوه، لهگهڵ ئهوهیش به هۆی نهبوونی مکانیزمێکی ئهوڕۆیی و چالاکی تهشکیلاتی و پێوهندی ڕاستهوخۆ لهگهڵ خهڵکی نێوخۆی کوردستان بۆشاییهکی تایبهتی خوڵقاندوه. ئهم ئیدیعایهیش له تیڤی حیزبهکانهوه به باشی وهدهردهکهوێت. بهباوهڕی من باشترین هێڵی پێوهندی ڕاستهوخۆی حیزبهکوردییهکان و خهڵکی ناوخۆی کوردستان لهورۆکهدا تلویزیۆنه ئاسمانییهکانه که ئهوانهش گوزارهیهکی ناتهواو و پڕ لهکهم و کۆڕی و ئاست نزم له کێشهکانی گهلی کورد له ئێراندان. بۆ وهدیهێنانی گۆڕان و چاکهسازییهکی شیاو له ڕاگهیهنه حیزبییهکان چهندساڵ دهبێ ڕاوهستین و به چ نرخێک؟ دهبێ جارێ چاوهڕوان بین.
دیداری: خالید محهممهدزاده
له رۆژدا زیاتر له 25 گرهم تریاكم دهكێشاو زیاتر له 60 كیلۆ تریاكم فرۆشتوه. تا ئێستا من 50 جار دزیم كردوه. رهحمم به دایكو خوشكی خۆم نهكردوه. من مهوادم هێناوهته سهقز و كاتێك هیرۆئینم فرۆشتوه چهند كهس به هوی منهوه مردوون.
ئهم قسانهو زۆرێكی دیكهی لهم چهشنه ئیعترافی موعتادو تریاك فرۆشێكی ناسراوی شاری سهقزه. ئهو وهعدی دا به بی َههر چهشنه سانسۆرێك، پهرده له سهر ئهو واقیعییهتانه ههلبداتهوه. منیش بلێنم پێ دا ناوی پارێزراوبێ. ههر چهند به منی راگهیاند ماوهیهكه تهركی كردوه. سهرنجتان بۆ دهقی ئهم دانیشتنه رادهكێشم:
بهرێز تۆ چۆن تووش بووی به كێشانی مهوادی موخهدیر؟
من ئێستا موعتادێكم له حالی چاك بوونهوهم. من له خانهوادهیهكی مهزههبی بووم. باوكم كارمهندیی دهولهت بوو. كاتێك وابهسته بووم تهمهنم 16 سال بوو. ئهوكاتیش مهشرووبم دهخواردهوه. عهلاقهم بوو به مهشرووب. دواتر چوومه خزمهتی سهربازی. له سهربازی له رێگای دوستێكی تارانیم ئاشنا بووم به تریاك. بۆ ئهوهل بار كه كێشام وامزانی تهواو سهقز هی منه. دنیا هی منه. هێواش هێواش عادهتم پی گرت. خوم دهچووم به تارانییهكهم دهگوت بۆم بێنێ. تارانییهكه پێمی دهگوت تا ئێستا كێشاوته؟ له بهر غروری خوم دهمگوت بهلێ. به راستی نهشم كێشابوو. ئهوجار كه فێربووم خوم دهم كڕی. چهند مانگ نههاتمهوه مهرهخهسی. بنهمالهكهم نارهحهت بوونو زهنگیان بۆ لێدام. دواتر دهرهجهدارهكه به زۆر ناردمیهوه بۆ مالهوه. هاتمهوه كاكم كه دیمی، وتی تو موعتاد نهبووی؟! گوتم نا سیگاریش ناكێشم. بهلام له ئازاری لهشیشم دا نهمدهزانی چی دهكهمو له مالهوه دهم كرد به شهرو دووباره چوومهوه بۆ سهربازی. كه خزمهتهكه تهواو بوو، هاتمه بۆ مالهوهو چوومه دوكانێك یموبیل فرۆشی بۆ كار كردن. خاوهن دووكانهكهش موعتاد بوو. دووباره دهست به كێشانم كرد. لهو دووكانهش بۆ پهیداكردنی تریاك دزیم له دووكانهكهش دهكرد. خاوهن دووكان كه پێی زانیم دهری كردم. دواتر له ناوچهی سهقز دهستم دایه تریاك فرۆشتنو خوشم زیاتر ئالووده بووم. له خانه سازمانهكانییهكانی ئهرتهش دا كهسێكی دهرهجهداری ئهرتهش دهیهێنا(ژنهكهی له مهشههدهوه دهیهێنا) منیش له ناو شار بلاوم دهكردهوه
فرۆشی ههبوو؟
فرۆشی زۆر بوو. مهسرهفی خوشم دهكرد. بهیانی یهك وهعده دهم كێشاو دوانیوهروش یهك وهعدهوو شهویش یهك وهعده. له رۆژدا من 25 گرهم تریاكم دهكێشا.
كهی زانیت موعتادێكی تهواوی؟
من ههر كاتێك پێمیان دهگووت موعتادی؟ شاخهیهكم ههبوو به ناوی شاخهی ئینكار. ئینكارم دهكردو نهدهچوومه ژێری. بنهمالهكهم كه دهیان بیستهوه من موعتادم، من جنێوم پێیان دهدا. تهنانهت تریاكیان له مالهوه له من دهگرت، دهمگوت درۆیه، ئێوه رقتانه له من. پێتان خوش نیه من له مال بمو پێتان وایه من زۆلو حهرامزادهم. دهمگوت هی خوتانه خستوتانهنه گیرفانی من. جاری وابوو باوكم زهنگی لی َدهدا بۆ نیروی ئینتزامیو منیش ههلدههاتم. هێندێك جاریش له گهل مهئمووردا دهرگیر دهبووم. من ههر دهمگوت موعتاد نیم. بهلام ههم ئابرووی خومو ههم ئابرووی خانهوادهكهم له گهرهك بردبوو. گشت خانهوادهم چووبوونه ژێر پرسیار. من تهنیا خومم پێ گرنگ بوو، هیچ شتێك بۆم گرنگ نهبوو.
كاتێك كه مهوادت لێ دهبڕا ههبوو دزی بكهی؟
تا ئێستا من 50 جار دزیم كردوه.
دزی مهواد یا ههر پاره؟
ههم دزی پارهم كردوهو ههم كهلو پهلم دزیهوه. له مال خوشكی دایكمو له مالی خۆمان دزیم كردوه. له مالی چهند كهسی تر دزیم كردوه. موعتاد رهحم به هیچ كهس ناكا. ئێستا له ئێران ههر قاوهخانهیهك دهچی، ههر جێگایهك دهچی نووسراوهورود افراد معتاد ممنوع. خانهوادهكهم دهیانگوت تو موعتادی؟ دهمگوت من موعتاد نیم. من تریاك دهكێشم دهچمهوه باشگاش تهمرین دهكهم، بۆیه موعتاد نیم. ههر كهس به من دهیگوت موعتادی دهمگوت من موعتاد نیم هیرۆئینی موعتاده. دهمگوت من وهك ئهو كهسانهم لێ نایه كه دهكهونه خیابان، ئهوان ئهو نازانن مهسرهف بكهن. بهلام من كهوتمه زیندانو له زیندان دهستم دایه قۆرئان كه چی تر نهكێشم. بهلام كه هاتمه دهرهوه له زیندان نهچوومهوه بۆ لای خانهوادهكهم، دووباره چوومهوه بۆ پهیداكردنی تریاك.
چهند جۆر مهوادت مهسرهف كردوه؟
من دوو نهوع مهوادم مهسرهف كردوه. تریاكو هیرۆئین. بهلام له ناوچهی سهقز تا سالی 75 10 موعتادی تێدا نهبوو، بهلام ئێستا له سهقز ههر مالێك دهچی موعتادێكی تێدایه. ئێستا حهشیش، گراس، هروئین، كراگ، شیشه، جۆرهها حهب، جۆرهها ئامپۆل مهسرهفی ههیه. كراگ ماوهیهكه له سهقز له لایهن كهسێك به ناوی كهمال ئیلهامی له گهل عهباس حهنهفی بلاو دهكرێتهوه كه گرهمی 8 ههزار تمهنه. شێوهی مهسرهفكردنی زۆر راحهته. له ههر مهكانێك دا له رێگای دوو دهرزیهوه مهسرهف دهكرێ. چوار كامی كراگ بهرابهره له گهل مهسرهفی 25 گرهم تریاك.
سهقز كهسی موعتادی زۆر لێیه؟
جهوانی 18 سال تا 20 سال دهوروبهری 7 ههزار حهشیشیمان ههیه. تریاكیمان نزیك به 10 ههزار كهس ههیه له كارمهندو خهلكی دیكه. هیرۆئینیمان دهوروبهری 500 كهس ههیه. تهزریقی مان ههیه دهوروبهری 200 نهفهر. كراگ ئێستا كه تازهیه نیزیكهی 40 تا 50 كهس مهسرهفی دهكا.
له نێو ژنانیش ههیه؟
بهلێ. تێیان دا ههیه تهزریق دهكا، تریاك دهكێشێ. نیزیكهی 20 كهس ژنمان ههیه تریاك دهكێشن. چهند كهسی ژنیشمان ههیه تهزریق دهكا.
باشه هۆی بلاوبونهوهی ئهم مهواده چیه؟
من خوم كه موعتادم دهمگوت دهولهت خهتاباره. بهلام من دهمزانی كه براكهم موعتاد نیه، دهولهت بۆ نایهت ئهو موعتاد بكا. من خوم پێم خوش بوو مهواد مهسرهف بكهم. ئیعتیاد جۆرێك وابهستهگییه، جا به ههر شتێك بێ. كابرا ههیه ئیعتیادی به كهلهشێر بازی ههیه، ههیه به كۆتر بازی. منیش ئیعتیادم به تریاك بوو. هێواش هێواش كهوتمه ناو هیرۆئینو مهسرهفم كرد.خانهوادهكهم دهریان كردم. من بیست بار تهركی ناسهركهوتووم بووه. كه هیچ كامیان له دوو مانگ زیاتری نهخایاند. من له رێگای دۆستێكهوه كه ئێستا له ناو (انجمن دوازده قدم)هو شوێنیكه بۆ تهرك. كۆمهلێك كلاسی تێدایه به ناوی دوازده قهدهم. ئهمن ناوی ئهم ئهنجومهنه دهنێم(انجمن معتادان گمنام). من كه واردی ئهو ئهنجومهنه بووم زانیم كه موعتادم. ئهوكات زانیم چ ئهنگهلێك بووم بۆ جامعهكهم. زانیم خوم پهیامی مهرگم داوه. زانیم كه من كاتێك هیرۆئینم فرۆشتوه چهند كهس به هوی منهوه مردوون. من مهوادم هێناوهته سهقز. ئێستاش به هوی ئهو بهرنامهیهوه توانیومه چهند كهس له دوستانی خوم كه موعتاد بوون بهێنمه ناو ئهم ئهنجومهنهوهو پێیان تهرك بكهم. ئێمه مهكانێكمان ههیه به ناوی (تولد دوباره) كه ههزینهكهی 35 ههزار تمهنهو 28 رۆژ لهوێ دهمێننهوه.
رۆلی هێزه ئینتزامییهكان چیه له بلاوبوونهوهی مهوادی موخهدیر؟
ئێمه ئێستا ههمانه له 50 كهسیان 30 كهسیان موعتاده. بۆ نموونه ئهوان له سهقز رۆژانه 4، 5 كێلو تریاك دهگرن. باشه ئهمه چی لێ دێ؟ خۆیان بهشی زۆری مهسرف دهكهن. خویان دهزانن كه فلان كهس كراگ پهخش دهكاتهوه، بهلام كاریان به سهرهوه نیه. ههموویان بهرتیل وهردهگرن. ئێستا خویندكارهكانیش مهسرهفی دهكهن. ئێستا ئێمه له زانكۆكان له ههر دانشگایهك له ههر 100 خوێندكار دهوربهری 70 كهسیان موعتاده. تهواوی خوابگاكان پره له مهوادی موخهدیر. ههموویان دهكێشن.
باشه ئهم خهلكه بۆ وای لێ هاتووه؟
ئهوهل خهتای خۆمانه. دوای نهقشی دهولهتیشی تێدایه. كاتێك به هوی مهوادهوه چهند كهسێك ئیعدام بكهن وا نابێ. ئێستا كهسێك كارتۆنێك مهشرووبی پێ بگیردرێ 50 میلیون تمهن جهریمه دهكرێو ماوهیهك دهكهوێتهوه زیندانهوه. بهلام دهبینین كهسێك به كیلویهك مهوادهوه دهگیردرێ، هیچی پێ نالێن.
تو خوت چهند سال مهوادت فرۆشت؟
من سێ سال مهوادم فرۆشت
چ ههستێكت ههبوو ئهو كات؟
من به خاتری دابین كردنی پێویستی خوم ئیحساسی باشم ههبوو. تهبلیغم بۆ شتی خوم دهكرد.
چهند جۆرت فرۆشتوه؟
من تریاكم فرۆشتوه له ماوهی ئهو 4 ساله زیاتر له 60 كیلۆم فرۆشتوه. هیرۆئینیشم فرۆشتوه. له گهل دوستێكم دهچوومه خۆرمازهردی مهراغه بۆ واردكردنی مورفین. له دارهلهكی رهزائیهش دهمهێنا.
له سهقزیش دروست دهكری ئهو مهواده؟
نا، بهلام شارێكی وهك مهراغه فاسیلهی وای نیه تا سهقز.
باشه مشتهرییهكانی تو زیاتر كێ بوون؟
زۆربهی جهوانهكان تهلهفوونی منیان ههبوو. تهلهفوونیان بۆ دهكردم. پیرمێردیشی تێدا بوو.
زیاتر له چ گهركێكی سهقز ئهو مهوادهت ساغ دهكردهوه؟
من له سێ رای بهردبڕان دهم فرۆشت. له پاركی شار دهم فرۆشت. له زۆر جێگا دهمفرۆشت.
جگه له تو، فرۆشیاری تریشی تێدا بوو؟
بهلێ. ئاغایهكی تێدایه به ناوی عهباس حهبیبی كه كیلۆفرۆشی ئهو مهنتهقهیه. ئهمیر عهزیزپوور، مهحیه رهزایی كه پێی دهلێن خالو مهحیهو سهلاحی كهریمیانی تێدایه. ناسره سیسهی تێدایه كه چهندین جۆر مهوادی دهفرۆشێت.
ههبووه رهقابهت بكهن له نێوانتان بۆ فرۆشتنی جینسی باشتر؟
بهلێ. مهسهلهن عهباسی فاتێ تهشقهله كه خوی كیلۆفرۆش بوو دهچوو له شیرازهوه واریدی دهكردو رقابهتمان له گهلی دهكرد. بۆ نموونه دهچووم گوزارشم لێ دهدا بۆ ئهوهی جینسی خوم مشتهری زیاتر بێ.
باشه ئهو ههموو پارهت چی لێ دهكرد؟
به داخهوه پارهی مهوادی موخهدیر خێری بۆ كهس نیه. هیچ مهواد فرۆشێك تا ئێستا مالی باشی پێكهوه نهناوه. ههر ئهو كهسانهی ناویانم برد ئێستا موعتادن. چونكه تو خوێنی ئهو جهوانانهیه دهیمژی. دایكی ئهو كوره كه موعتاد دهكرێ قۆرئانت لێ بهرز دهكاتهوه. باوكی دوعات لی َدهكا.
ئهوكاته كه دهت فروشت بیرت لهمانه نهدهكردهوه؟
ئهسلهن. ئێستا كارم به میللهتی كورد نیه. به عینوای یهك ئێرانیو ئینسانێك دهلێم زۆر پهشیمانم لهو كارانهی خۆم. دهمتوانی باشگایهكی وهرزشی دابنێمو چوار جهوان فێری وهرزش بكهم كه ئێستا به تهمام ئهو كاره بكهم.
تو چهند جار گیرای؟
من سێ دهفعه گیرام له سهقز. بهلام حوكمهكانم زۆر نهبوون. به 40 شهو یا به جهریمه ئازاد كرام. تهنانهت لای قازی دهستم به قۆرئان داوه گوتومه هی من نیه هی مهئموورهكهیه.
ههبووه بێ پاره بیو پارهت دهست نهكهوێ بۆ مهسرهفی؟
كاتێك كه خومار دهبووم كفرم دهكرد. بۆیه قهرزم دهكرد یا دزی. حهتمهن به ههر جۆرێك بوایه ئهگهر لهشی خوشم بفرۆشتایه مهوادم پهیدا دهكرد.
ههبووه له بازارو له ناو خهلك كه دهردهكهوتی بت بینن و پێت بلێن ئهوه موعتاده؟
بهلی 10دهفعه بیستوومه، وتویانه فلان كهس موعتاده پێم ناخۆش بوو.
ئهوكات پێت خۆش بوو وهك موعتادێك باس بكرێی یا وهك مهواد فرۆشێك؟
پێم خوش نهبوو هیچ كامیانم له سهربێ. مهواد فرۆشهكه ناوی باش نهبوو، موعتادهكهش ناوی باش نهبوو. موعتاد ئێستا له ئێران وك نهخوشییهك جێ كهوتوهو دهیانهوێ جورمی له سهر دانهنێن. ئێستا به هوی ئهنجومهنی دوازده قهدهمهوه خهلك كهمێك رۆشن بوونهتهوه.
سهرچاوه: رێنێسانس
ئهو ئهنجومه چیه؟
ئهم ئهنجومه سهرهتا له ئهمریكایهوه هاتووو واریدی تاران بووه. له تاران 15 سالێكه دامهزراوه. له شارهكانیش ههیه. له سنهش ههیه. له دیواندره ههیهو هاتوته سهقزیش. له سهقزیش ئێمه دامان به بۆكان. ئهم ئهنجومهنه وابهسته به هیچ جێگایهك نیه. له هیچ ئۆرگانێك پاره وهرناگرێ. ئێستا ئێمه لهو ئهنجومهنهش مهشرووب، به مهوادی موخهدیر حیسابی بۆ دهكهین.
ئهم ئهنجومهنه توانیوه خهلكی موعتاد له دهوری خوی كۆ بكاتهوه؟
ئێمه له سهقز نیزیك به 50 كهس تهزریقیمان ههبوه كه ئێستا دوو ساله تهركی مهوادیان ههیه. ئێمه پێشتر دزیمان دهكرد. بهلام ئێستا به ئۆسوولی دوازده قهدهم ئێمهش لهو كارانه بووینهتهوه. كه دهچنه سهفی تاكی له سهقز نوبهبریمان دهكرد، بهلام ئێستا حهقی خهلك زایه ناكهین. دوازده قهدهم ژیانی به من پێشان دا
له سهردهمی موعتاد بوون جگه له دزی چی ترت دهكرد بۆ بهدهست هێنانی مهواد؟
من رهحمم به باوكم نهدهكرد. موعتادمان ههیه جلهكانی دایكی دههێنا دهیفرۆشت. من هاچر فهرانسهم له مال دزیوه، فرۆشتوومه. پشتوینی براكهم فرۆشتوه، پاتۆلی براكهم فرۆشتوه.من خۆم دهكرد به خهو تا دایكم یا باوكم بخهوتنایه، دهچوم له گیرفانیان پوولم دهردههێنا. له بازار كابرام سهرقال دهكرد تا بۆكسێ سیگارم دهخسته باغهلمهوه. یا شهو دهویستاین تا كابرا دهچوو بۆ میوانی دواتر دهچووینه سهر مالهكهی.
وهك خوت به تایبهت چیت كردوه؟
من لهدیواری خهلكهوه چوومهته سهر. ئالتوونم له مال خهلك بردوه. پارهم بردوه. له مال خوشكی دایكم ههزار جار دزیم كردوه. له مال خۆمانو له مال خوشكم دزیم كردوه. خوشكم منی دهعوهت دهكرد بۆ میوانی یهكهم كار كه دهمكرد كیفی پوولهكهییم دهدزی. جاری وابوو دهیزانی كاری منه دهستم به قۆرئان دهدا دهمگوت من نیم.
چون دهیانزانی كاری تویه؟
به ههرحال چونكه قیافهم دیاربوو، تهلهویزیونیش ههمیشه باسی دهكرد قیافهی موعتاد ئاوایه و ئاوا نیه. تهنانهت زۆر جار دهیانگوت :(موعتاد + ههموو شتێك). بۆیه شك یان بۆ من دهچوو. ئهزانی چونه، دز یهك شهخسیهتی ههیه بهلام موعتاد ههزار رووی ههیه. دزی دهكا، قهتل دهكا ههموو كارێك دهكا، پیاومان ههیه له سهقز بۆ دابین كردنی مهوادهكهی دهچێ ژنهكهی دهفرۆشێ. شایهد منیش ژنم بوایه، ژنهكهم به گان بدایه.
ههبووه به هوی ئهو شتانهی كه له مالهوه دزیوته، ئاژاوه بنێتهوه له مال؟
بهلێ. زۆر جار بووه وتویانه هاچهر فهرانسهكهمان دیار نیه. فلان پارهمان دزراوه. منیش دهستم به قۆرئان دهدا، دهمگوت من نیم. بهس ههموویا دهیانزانی من موعتادم. ههر شتێكیش كاری من نهبوایه ههر دهیانگوت ئهو دزیویهتی.
باشه بێزار نهدهبوی؟
ئیعتیاد سهری پێ داخستبووم. هیچم پێ مهنزور نهبوو، تهنیا مهوادهكهم نهبێ. كاتێك مهئموورێك بهرشهقیی دهدام له خیابان مهنزوورم نهبوو. خوشكم رووی نهبوو له خیابان له گهل من بگهرێ.
له خیابان مهئمووری لێی داوی؟
بهلێ. سهدجار. جارێك گرتیانم من تریاكهكهم قووت دا بۆ ئهوهی دهستیان نهكهوێ. زیاتر له 10 كهس له مهئمووران رژانه سهرم. بهلام هیچ مهنزوورم نهبوو، دوای ههستام خۆم تهكاندو رۆیشتم. بهلام باوكم یا مالهوه كه دهیانبیستهوه له ناو خهلك كه كورهكهیان موعتاده زهجریان دهكێشا پێمهوه. با شتێكت بۆ باس بكهم. مندالێكی چكولهی 3 سالان له گهرهكهمان بوو، بازنهكهی داكهوتبوو، به هوی ئهوهی لهو گهرهكه من موعتاد بووم دهیانگوت كاری ئهوه. له مالیشهوه وایان دهزانی كاری منه.
ههبووه بگیردرێی، مالهوه كاریان به سهرتهوه نهبێ؟
من سێ مانگ له زیندان دا بووم باوكم نههات به لامه.
چون كهوتیته بیر ئهوهی كه تهركی بكهی؟
من سهرهتا كه واریدی ناو ئهنجومهن بووم، وتم ئهمانه درۆ دهكهن. تا 5 رۆژ ههروا دهچووم. بهلام كهسانێكم دی كه هێرۆئینی بوونو دهچوونو دهمدی تهنانهت مهشروبیش ناخۆن. منیش ئێمانم پێ هێنا. دوای چوومه مالی خوشكی دایكم له سنه، لهوێ تهركم دا. ئۆسولی ئهم دوازه قهدهمه وای كردوه كه من ئهوه 18 مانگه تهركم كردوه
ئێستا بیری ناكهی؟
ئێمه تهسویرێكی زهینی مان ههیه له مهوادی موخهدیر، بهلام بهدبهختییهكهشمان دیوه. ئهگهر بیریشی بكهم بیری خوشییهكانی ناكهم. بیری بهدبهختییهكانی دهكهمهوه كه مهواد چی به سهرمن دا هێنا؟ من رهحمم به دایكی خوم نهكرد. رهحمم به خوشكی خوم نهكرد. من هاتمه مهریوان چوومه مالی دوستێكم دیم دهكێشێ دواتر نهچوومهوه بۆ لای.
ئێستا ئیحساسی شهخسییهتو كهسایهتی دهكهی؟
با ئێستا ئیحساسی كهسایهتی دهكهم. من ئێستا ژیان دهكهم. من 15 سالی تریش ههرموعتادم بهلام له حالی باش بوون دام. من موعتاد دههێنمه نا ئهنجومهنی دوازده قهدهمی یهوه. ئێمه ناتوانین له گهل مهواده موباریزه بكهین، بهلام ههر كهسێك دیت بۆ لامان به خێربێت.
ئهم ماوهیهت كهی تهواو دهبێ؟
ئهمه وهك سهرهتانێك وایه. مهوادی موخهدیر سێ دهرسهده له لهشی من، بهلام مێشكو رۆحی من ئازار دهدا. ئێمه رۆژانه سهعاتو نیویهك دهچینه ناو كۆبوونهوه. كهسێكمان ههیه به ناوی (راهنما) كه پاكی له ئێمه زیاتره، له گهلمان كار دهكا. من 10 سال موعتاد بووم. من 10 سال به دوای مهواد گهرام. دهی چیه با 10 سالیش بچمه ناو ئهو جهلهساتهوه. من ئهوه18 مانگه دهچم. ئهو ئهنجومهنه لهو ماوهیهدا خانهوادهی به من داوهتهوه. ژیانی به من داوهتهوه. من كاتی خوی كه مهوادم مهسرهف دهكرد سهعاتێك به شوێن مهواد دهگهرام، سهعاتێك به شوێن جێگای مهسرهف دهگهرام. دوو سهعاتیش له پای مهواد دادهنیشتم. ئێستا ئیتیر تهوجیهه بۆ خوم ناهێنمو رۆژانه سهعاتێك دهچمه ناو جهلهساتهوه.
خانهوادهكهت ههستیان كردوه بهرهو تهرك دهروی؟
من ئێستا ئهگهر سهعات 2ی شهویش بچمهوه بۆ مالهوه نارهحهت نابن، دهزانن له حالی تهرك دام. من له ناو سهقز ههموو كهس دهیناسیم كه موعتادم، ئێستاش زۆر كهس دهزانی تهركم داوه. ئهرۆكه پێشم بێژن موعتاد نارهحهت نابم. ئینكاری ناكهم، من موعتاد بووم. ئهلانیش موعتاد ههم، تهنیا مهسرهف ناكهمو له حالی باش بوون دام.
باسی ئهیدزت كرد، ئهم نهخوشینه له سهقز ههیه؟
ئێستا نیزیكهی 200 كهس تا 300 كهس ل سهقز تهزریق دهكهن به هۆی سۆرینی پیسهوه. ههروهها له دهرزی پیس ئیستفاده دهكهن. یهكێك لهوانه كه تهزریق دهكا ژنی ههیه شهویش دهچیته پال ژنهكهی، بۆیه ئهو ژنه نهخۆشینهكهی تووش دهبێ. ئێستا زۆربهی جهوانهكان هیپاتیت یان ههیه. ئێمه چهند كهسێكمان ههیه له سهقز به تهواوی ئهیدزیان ههیه. خۆم خهبهرم ههیه كه ئیدزیان ههیه له سهقز
ناسراویشن؟
بهلی ناسراویشن.
باشه بهرخوردی حاكمییهت چونه؟
حاكمییهت خوی بلاوی دهكاتهوه. حاكمییهت بۆ گرتنی ماهوارهیهك 50 مهئموور كۆدهكاتهوه. بهلام دهشزانێ ئهو ماله مهوادی موخهدیری تیایه ناچێ.
باشه بهرنامهی حیزبه كوردییهكان چیه بۆ بهرخورد له گهل ئهو بهلایه، ئهوهان چ رۆشنگهرییهكیان كردوه؟ چ كارێكیان كردروه؟ تو كه مهوادت فرۆشتوه، مهسرهفت كردوه ههلوێستی حیزبه كوردییهكانت چون بینیوه؟
من هیچ شتێكم له حیزبه كوردییهكان نهدیوه. تا ئێستا پهیامێك مان نهدیوه لێیانهوه. من تا ئێستا حیزبێكم نهدیوه نامهیهكی ههرشهئامێز بنێرێ بۆ مهوادفرۆشان. من كه مهواد فرۆش بووم، رۆژههلات تی ڤی، كۆمهله تیڤی، تیشك تیڤی یهك پهیامیان نهنارد بۆ ئێمه كه ئێمه بترسین كه ئهو كارانه نهكهین. ئهوان هیچ كاریك یان نهكردوه. بۆیه ئهوانهی كوردایهتی دهكهن دهبێ كارێك بكهن. ماوهیهك پهكهكه ههرهشهی دهكرد ئێستا ئهویش نهماوه.
تو به حوكمی ئهوهی ئێستاش له ناو شار دادهنیشی، با لێت بپرسم ههیه له لایهنگرانو ئهندامانی حیزبه كوردییهكان موعتاد بن؟
من كهسێك به ناوی ((....)) دهناسم كه پێشمهرگهی حیزبی دێموكرات بووه تهزریق دهكا، ((..)) ههواداری دێموكراته ئێستا هیرۆئین مهسرهف دهكا. كاك(...) كه لایهنگری كۆمهلهو ئهندامی كۆمهلهیه 7 ساله هیرۆئین مهسرهف دهكا.
واته ئهندامانی حیزبهكان موعتادیان تێدایه؟
زۆربهیان موعتادن
ههموو كهسێكی گرتوته؟
ههر مالێك دهچی موعتادێكی تێدایه. لهو ماوهیهدا له سهقز كهسێك به ناوی شێركۆ واسلی به هوی مهسرهفی زۆرهوه مرد، مهنسووری شهریفی تهزریقی كرد، مرد، ئهمه تهنیا له ماوهی یهك ههفتهدا بووه.
ئاماری مردن به هوی مهوادی موخهدیر له سهقز چهنده؟
ئهگهر دهقیق پێت بلێم له مانگێك دا رهنگه 10 كهس به هوی مهسرهفی مهوادی موخهدیرهوه بمرێ. به پێی ئامارێك له ههر 3 دهقیقهدا نهفهرێك له ئێران موعتاد دهبێ.
پێت وایه مهسرهفی رۆژانه له سهقز چهنده؟
وهلا له سهقز له رۆژێك دا شایهد 7 كیلو تریاك بتوێتهوه. دهوروبهری 300 گرهم تا 400 گرهم هیرۆئین له سهقز مهسرهف دهبێ. حهشیش 10 كیلو دهتوێتهوه. كچهكان به عینوانی ئهوه چاویان جوان بێ حهشیش دهكێشن. كراگ ئێستا 30تا 40 كهس مهسرهفی دهكا، قهولت پێ بدهم سالی تر دهگاته 300 كهس.
ههیه به بنهماله موعتاد بن؟
بهلێ بۆ نمونه خانهوادهی ((....)) به كچو ژنو كوڕو خۆی موعتادن. ههشمانه وهك مالی ((...)) مهسهرهفی تریاك یان ههیه.
پێت وایه مهسرهفی مهواد زیاتره یا مهشروبات؟
به داخهوه مهوادی موخهدیر زیاتره. تو دهچیته زهماوهندێك بۆ نموونه له ئاوایی سوونهته كه دوو كهس مهشروب دهخواتهوه 40 كهس تریاك مهسرهف دهكا. دیهاتێكی وهك سوونهته 400 تریاكی تێدایه. دیهاتی ئێرانشا، ئێستا له شوێنه به ناوبانگهكانی پهخشی مهوادی موخهدیره.
دیهاتهكانیش تێی كهوتوه؟
بهلێ. ئێستا باشماق، چومهلوو كه دوورترین شوێنی سهقزه هێرۆئینی تێدایه. شاروچكهی ساحێب چهندین كهس تهزریقی تێدایه
شوێنهكانی ئهم مهسرهفه زیاتر كوێن؟
تریاكییهكان له مالهوه دادهنیشن یا دهچنه ناو كهپری سهرجادهكان یا مالی موجهرهدییان ههیه. ئێستا له ناو خانهوادهكان مهسرهف رهسمییهتی ههیه. ئێستا هێندێك كهس ئاوات دهخوازن كورهكانیان هێروئین مهسرهف نهكهن تهنیا تریاك مهسرهف بكهن باشتره له هیرۆئین. ئێستا له ئاودهستهكان مهسرهف دهكرێ. له ناو مزگهوتهكان دهكێشرێ. من خۆم بارها له ناو ئاودهستهكان مهوادم مهسرهف كردوه. ژێر پردهكان. مردووشۆرخانهكان. زۆربهی مزگهوتهكان وهك شوینی مهسرهفیان لێ َهاتوه
سهرچاوه رێنێسانس
نازانم بۆ ههموو کهس وایه یان نا؟ من زۆر جار لهگهڵ ههمووی تاڵی و ناخۆشبوونی ژیانی ڕابردووم سهفهر دهکهمهوه بۆ ساڵانی ڕابردوو به تایبهت کاتی منداڵی و تازهلاویم و بهتایبهتیتر ههتا تهواو کردنی 12 ساڵهی خوێندم له شاری بۆکان. به یهکه یهکهی خوێندنگهکاندا دهچمهوه. یادی یهکهیهکهی هاوڕێکانم دهکهم، ههموو ئهو مامۆستایانهی که دهرسی مهعریفهت و ئهدهب و زانستیان لێفێربووم. ئهوانهی که به عهشقهوه وانهیان دهگووتهوه و بیریان له دواڕۆژی ئێمه دهکردهوه و ئێمهیان به هیواو ئومێدی دواڕۆژی خۆیان دادهنا، ئهوانهی گوێیان نهدهدا تهپ و تۆزی گهچ و زۆر جاریش نالهباری و کرداری ناحهزی ههندێک له هاوکلاسییهکان له بوونێکی عاشقانه و وانهگووتنهوهی خۆیان نهدهوهستان. زۆرجار به ههموو ئهو کووچه و کۆڵانانهدا دهچمهوه و دهست به دیوار و دانهدانهی خشتهکانیدا دهکێشم. یهکهم خانووی شاری بۆکانمان که به کرێمان گرت، یهکهم خوێندنگهم، یهکهم ساڵ و دووههم ساڵ و یهکهم گهڕهک و دووههم گهڕهک و سێههم......هتد.
بۆ من زۆر سهخته که چۆن باسی ئهو بیرهوهریانه بکهم، چوونکه ههمیشه ئاوێتهی خهم و پهژارهیهک دهبێت و زۆر جاریش هاوڕێ لهگهڵ گلێرکهی فرمێسک، بهڵام دیسان وهک ههمیشه دهستم بۆ پێنووس برد و پێمخۆشبوو که لانیکهم نێویان بێنمه سهر کاغهز و یادێکیان لێوهبکرێت.
خوێندنگهی 'سید حسن کاظمی' که ئهودهم له ڕووبهڕووی شیرکهتی نهفتی حهبیبزاده بوو که ماڵهکهشمان درووست له کۆڵانی بهرامبهری و له کۆڵانێکی داخراو(بن بست) و جیرانه ئازیزهکانمان بهتایبهت ماڵه دایهپهری و ههموو ئاواڵهکانم و تیمی تۆپێنهکهمان که نێوی ئازیزی ''کوردستان'' مان لێنابوو و زۆر جاریش دهماندۆڕاند. خوێندنگهی 'دکتر شریعتی' و ههموو هاوڕێیانم و مامۆستاکهمان کاک حهسهن قارهمانی. خوێندنگهی ' 7 تیر' و مامۆستایان موحهممهدی(ریاضی) ، ئارهزوومهند(ناظم)، حقیقی(تاریخ)، حسێنی(علوم)، پیرۆتی(ریاضی)، ئاڕشهها(علوم) و ...هتد. خوێندنگهی 'استقلال' و ' نور' و مامۆستا کهریمی(آمار)، ئیسلامزاده(ورزش)، عهباسی(ادبیات) و ...هتد. خوێندنگهی دووساڵی ئاخری دواناوهندیم ' شههیدان' و مامۆستایان؛ ئیفتخاری(رئیس)، جوڵفا(ناظم)، ابکان(ناظم)، رهحمانی(ناظم)، ئارهزوومهند(ناظم)، سید ئیبراهیمی قوڕهیشی( ادبیات)، حهقیقهت(جغرافیا)، شێخلهر(اقتصاد)، دهباغیان( منطق و فلسفه خهڵکی مهاباد)، بههرامی(ورزش)، فازلی(جامعهشناسی)، حسامی(روانشناسی) و ههموو دۆستان هاوڕێیانی ئهو دهورانانه.
کلاسهکانی کۆنگفۆ و مامۆستا مستهفا بههرامی و هاوڕێیانی ئهو دهورهیه. ههرچهند زهینم یاریم ناکات و زۆر شوێن و نێوم لهبیرنیه، بهڵام یادی دانهدانهیان بهخێر و بهڕێز بێت.
گهڕهکهکانی نیروگای کۆن، شیرکهتی نهفتی حهبیبزاده و پشت ترمیناڵی مههاباد ئاواڵهکانی ئه و گهڕهکه و ههموو شهڕ و دۆستایهتییهکانمان و خۆشاردنهوهی شهوانهمان و تۆپێن و حهوتبهردێن و سهرلاق و مهله و جحێلایهتی کرچ و کالمان ، شارهکی تازهی فهرههنگیان و شهونشینیهکانی هاوینهمان.
ههرچهند من له ههژاری و گرفت و کۆسپی زۆردا گهورهبووم و باڵام کرد، بهڵام دیسان یادی ههموو ئهو کهس و شوێنانه به خێر.
06/01/2007 بلژیک
PNA- عهبدولرهحمان بهربهری كه نووسهرێكی رۆژههڵاتی كوردستانه، رۆژی چوارشهممهی رابردوو دوا رۆمان كه وهریگێرِابووه سهر زمانی كوردی لهسهر لوتكهی چیای كۆیژه له شاری سلێمانی سووتاند.
عهبدولرهحمان بهربهری لهم بارهیهوه به ئهسوات ئهلعێراقی راگهیاند برِیارم دا گشت تیراژی ئهم رۆمانه وهرگێرِدراوه بسووتێنم، كه بهناوی رۆمانی (كوشتنی منداڵ)ه و هی (پیتهر تورنی)ی نووسهری ناوداری نهمساوییه، لهبهر ئهوهی بۆم دهركهوت كه خوێنهران بههای ئهم كتێبه چاكه نازانن، بههۆی خهم خۆریشم بۆ كتێبهكانم و بۆ ئهوهی نهكهوێته ژێر تۆزی شهقهمهكان و ژێر پێی پیادهكان برِیاری سوتانی ئهم رۆمانهم دا.
ئهم كتێبه كه بهر لهچهند رۆژێك له سلێمانی كهوته ناو كتێبخانهكانهوه، لهسهر ئهركی نووسهر خۆی چاپكرابوو و نووسهر نزیكهی 1300 دانهی لێ سووتاند.
عهبدولهرحمان كه لهدایكبووی ساڵی 1976ه لهشاری مههابادی رۆژههڵاتی كوردستان، دهرچووی بهشی فارسی كۆلێژی ئادابی زانكۆی ورمێی ئێرانیه، دهسهڵاتی سیاسی ئێران نارهحهتی كرد ههر ئهمهش بووه هۆی ئهوهی لهساڵی 2005 بهرهو ههرێمی كوردستان بێت.
نووسهر خاوهنی دوو توێژینهوهی فهلهسهفییه ئهویش: (رهنگی پایز) و (هیچ)، ههروهها چهندین كتێبی وهرگێرِاوهته سهر زمانی كوردی لهوانه: (بهرههمهكانی نیچه) و رۆمانی (كوشتنی منداڵ) كه سووتاندی.
سهرچاوه: پهیامنێر
بی بی سی: اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد به اتفاق آرا قطعنامه ای را تصویب کردند که بنابر آن، صدور مواد و تجهیزاتی به ایران که با فعالیتهای حساسیت برانگیز اتمی ارتباط داشته باشند ممنوع می شود. این قطعنامه به دنبال خودداری ایران از توقف غنی سازی اورانیوم که در قطعنامه های پیشین شورای امنیت خواسته شده بود به تصویب رسیده است ...بی بی سی: اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحد به اتفاق آرا قطعنامه ای را تصویب کردند که بنابر آن، صدور مواد و تجهیزاتی به ایران که با فعالیتهای حساسیت برانگیز اتمی ارتباط داشته باشند ممنوع می شود.
این قطعنامه به دنبال خودداری ایران از توقف غنی سازی اورانیوم که در قطعنامه های پیشین شورای امنیت خواسته شده بود به تصویب رسیده است.
پیش نویس این قطعنامه را ابتدا بریتانیا و فرانسه با همراهی آلمان که عضو شورای امنیت نیست تنظیم کردند و آمریکا نیز موافقت خود را با آن اعلام کرد اما به دلیل مخالفت روسیه و چین، این پیش نویس چند بار اصلاح شد تا اینکه به تصویب رسید.
چین و روسیه هر دو دارای روابط گسترده تجاری با ایرانند و روسیه فراهم آورنده اصلی فناوری اتمی برای ایران است.
رئیس جمهور ایران پیشتر تهدید کرده بود که مناسبات خود را با کشورهایی که از تحریم این کشور حمایت کنند مورد بازبینی قرار خواهد داد.
در حالی که کشورهای طرفدار تحریم ایران، نسبت به اهداف فعالیت اتمی این کشور ابراز نگرانی می کنند ایران برنامه هسته ای خود را کاملاً صلح آمیز می داند و اعلام کرده که حتی با وجود تحریم این برنامه را ادامه خواهد داد.
ایران بالاخره تحریم شد!
آفتاب: پس از هفتهها بحث و تبادل نظر فرساینده، شورای امنیت سازمان ملل شامگاه روز شنبه به وقت تهران به اتفاق آرا قطعنامه پیشنهادی تروئیکای اروپایی در خصوص برنامه هستهای ایران را به تصویب رساند. این قطعنامه که در حقیقت متن ضعیف شده پیشنویس تهیه شده از سوی سه کشور اروپایی به شمار میرود به تهران هشدار میدهد که در صورت عدم پذیرش تعلیق فعالیتهای غنیسازی اورانیوم ظرف حداکثر ۶۰ روز، با استناد به بند ۴۱ فصل هفتم منشور سازمان ملل با تحریمهای بیشتری در زمینههای اقتصاد، روابط دیپلماتیک، حمل و نقل و ارتباطات مواجه خواهد شد.
به گزارش خبرگزاریها پیشنویس نهایی اتحادیه اروپا که در قالب قطعنامه جدید شورای امنیت به تصویب رسید کلیه کشورها را از فروش مواد و تجهیزاتی که میتواند در برنامه هستهای یا موشکی تهران کاربرد داشته باشد منع کرده است.
در یکی دیگر از بندهای قطعنامه نیز به این موضوع اشاره شده که دارایی سازمانها و افرادی که خارج از چهارچوب نظارتی IAEA در برنامه هستهای یا موشکی ایران مشارکت داشته باشند مشمول توقیف خواهد شد.
دیپلماتهای غربی به خبرنگاران گفتند که شرایط لازم برای تصویب قطعنامه در روز جمعه نیز مهیا بود ولی اصرار پرزیدنت پوتین برای مشاهده متن نهایی پیشنویس پیشنهادی تروئیکای اروپایی این موضوع را یک روز به تعویق انداخت.
شورای امنیت سازمان ملل در این قطعنامه بر اساس ماده ۴۱ فصل هفتم منشور ملل متحد تاکید کرده است که ایران «باید» همه فعالیتهای مربوط به غنیسازی و بازفرآوری از جمله تحقیق و توسعه را به حالت تعلیق درآورد. «تعلیق همه پروژههای مربوط به آب سنگین از جمله ساخت رآکتور تحقیقاتی آب سنگین» نیز از دیگر درخواستهای شورای امنیت است که باید بیدرنگ و به گونهای که از سوی دیدبان هستهای سازمان ملل قابل تایید باشد، معلق شود.
در این قطعنامه همچنین تاکید شده؛ همه کشورها بایستی اقدامات لازم را برای جلوگیری از تهیه، فروش و انتقال مستقیم یا غیرمستقیم همه اقلام، مواد، تجهیزات، کالاها و فناوریهایی که میتواند به برنامههای موشک بالستیک و هستهای ایران کمک کند از سرزمینهایشان انجام دهند.
شورای امنیت همچنین با هدف افزایش فشار بر تهران از «همه کشورها» خواسته است «سرمایهها و داراییهایی که در سرزمینهایشان است و تحت مالکیت افراد یا نهادهای اعلام شده ایرانی قرار دارد» را مسدود کنند. همچنین از «همه کشورها» خواسته شده «در پذیرش دانشجویان خاص یا آموزش اتباع ایرانی در زمینه فعالیتهای حساس هستهای ایران و تولید سیستمهای پرتاب تسلیحات هستهای»خودداری کنند.
قطعنامه البته تاکید میکند که «تعلیق غنیسازی اورانیوم، پردازش و فرآیندهای تحقیق و توسعه» و تایید آن توسط آژانس بینالمللی انرژی اتمی به یافتن راه حل دیپلماتیک کمک میکند. شورای امنیت همچنین از مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواسته است در عرض ۶۰ روز گزارش دهد «آیا ایران تعلیق کامل و پایدار همه فعالیتهایی که در این قطعنامه ذکر شده را انجام داده» و «آیا به همه گامهای ضروری شناخته شده از سوی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و دیگر ملاحظات این قطعنامه پایبند بوده است یا خیر؟»
شورای امنیت از همین زاویه وعده داده است؛ «به مجرد اینکه مشخص شد ایران به طور کامل به تعهدات خود بر اساس قطعنامههای مربوطه شورای امنیت پایبند بوده و به اقدامات لازم شناخته شده از سوی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی عمل کرده است، تحریمهای این قطعنامه به پایان میرسد».
شورای امنیت در غیر این صورت (در صورتی که ایران به این قطعنامه پایبند نباشد) تهدید کرده است اقدامات مقتضی دیگری را بر اساس ماده ۴۱ فصل هفتم منشور سازمان ملل انجام خواهد داد تا ایران را به پایبندی به این قطعنامه و ملزومات آژانس بینالمللی انرژی اتمی ترغیب کند» و تاکید کرده است «تصمیمات بعدی در صورتی که اقدامات دیگری لازم باشد، گرفته میشود».
این قطعنامه در شرایطی تصویب شد که جرج بوش و ولادیمیر پوتین رهبران آمریکا و روسیه روز شنبه ساعتی قبل از تشکیل جلسه شورای امنیت درخصوص این موضوع تلفنی با یکدیگر مذاکره کردند. به گفته مقامات کاخ سفید رئیسجمهور روسیه با این نظر بوش که برای کنترل برنامه هستهای ایران باید اقدامی صورت گیرد موافقت داشته است.
آلخاندرو ولف نماینده موقت آمریکا در سازمان ملل این قطعنامه را «خوب و گامی به جلو» توصیف کرد. این اظهار نظر در حالی مطرح میشود که ایالات متحده پیش از این همواره خواستار تصویب یک قطعنامه شدیداللحن علیه تهران بود.
تصویب این قطعنامه پایانی بود بر دو ماه اختلاف نظر واشنگتن و شرکای اروپاییاش از یکسو و مسکو و پکن از سوی دیگر.
بیانیهی وزارت خارجه جمهوری اسلامی
جمهوری اسلامی ایران تصویب قطعنامهی جدید شورای امنیت در خصوص برنامهی صلحآمیز هستهیی خود را اقدامی فرا قانونی و خارج از چهارچوب وظایف شورا و برخلاف مقررات صریح منشور ملل متحد میداند.
به گزارش گروه دریافت خبر خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) وزارت خارجهی ایران در پاسخ به تصویب قطعنامهی شورای امنیت علیه ایران با صدور بیانیهای عنوان داشته است: صدور این قطعنامه نشان میدهد که همچنان، برخی از اعضای دائم شورای امنیت بویژه ایالات متحده و بریتانیا در پی استفاده ابزاری از این نهاد هستند و این در حالی است که این قدرتها نه تنها به تعهدات خویش طبق معاهده NPT بویژه ماده یک، مبنی بر خودداری از انتقال مواد و فناوری و تجهیزات نظامی هستهیی به سایر کشورها و ماده شش الزام به خلع سلاح هستهیی خود پایبند نیستند، بلکه برخلاف آنها به توسعه زرادخانههای هستهیی خود ادامه میدهند.
انجام اینگونه اقدامات سیاسی وغیرحقوقی شورای امنیت، نمیتواند حقوق حقه و مسلم کشورها را محدود و یا در اجراء و اعمال آنها مانعتراشی کند، بلکه صرفا بیاعتبار شدن تصمیمات شورای امنیت را در پی خواهد داشت.
ملت ایران پیش از این هم استفاده یکجانبه و ابزاری از شورای امنیت را توسط انگلستان و آمریکا علیه استقلال و حاکمیت ملی خود که ملی شدن صنعت نفت را به عنوان تهدید صلح و امنیت بینالمللی در شورای امنیت مطرح و تحت فشار قرار دادند، بخاطر دارد.
امروز در شرایطی که رژیم صهیونیستی حاضر نیست به معاهده عدم اشاعه سلاح هستهیی بپیوندد و خود را تحت نظارت پادمانهای آژانس قرار دهد و شورای امنیت نیز هیچ اقدامی در قبال اعلام علنی و رسمی نخست وزیر رژیم صهیونیستی در برخورداری از سلاح هستهیی نمیکند، برای ملت ایران رویکرد دوگانه شورای امنیت در قبال برنامهی هستهیی ایران و زرادخانههای تسلیحات اتمی اسراییل قابل قبول نیست، بر همین اساس مردم ایران سرنوشت خود را به تصمیمات بیاعتبار شورای امنیت نسپرده و پس از این اقدام هم نخواهند سپرد.
وزارت خارجه در بیانیهاش تاکید کرده است: انجام و تکرار این گونه اقدامات در شورای امنیت ادامه مسیر غلطی است که ثمرهای بجز پیچیدهتر کردن اوضاع و افزایش سطح بیاعتمادی ملت بزرگ ایران به آمریکا و انگلستان، به عنوان تهدید استراتژیک علیه استقلال و حاکمیت ملی خود نخواهد شد.
برنامه هستهیی جمهوری اسلامی ایران مورد حمایت و اجتماع تمامی مسوولان نظام، نخبگان و افکار عمومی است؛ از این رو، اقدامات فراقانونی و غیرحقوقی آمریکا و انگلستان در شورای امنیت، علیه منافع ملی ایران موجب تحکیم اراده و عزم ملی ایرانیان در پاسداری از استقلال و حاکمیت ملی و پایداری برای حفظ حقوق حقه خود جهت تضمین آینده ایران خواهد شد، همانگونه که در انتخابات اخیر ملت بزرگ ایران، این عزم و اراده را به منصه ظهور رسانده و به صورت با شکوهی در پیش چشم جهانیان به نمایش گذاشتند.
اگرچه آمریکا و انگلستان همه توان سیاسی و حقوقی خود را در صدور قطعنامه جدید در شورای امنیت بکار گرفتهاند، تا مانع از بهرهبرداری کامل ملت ایران از همه حقوق هستهیی خود شوند، لیکن این قدرتهای رو به افول باید بدانند که با ارعاب و تهدید نمیتوانند ملت ایران را از پیشرفت و توسعه منصرف سازند.
وزارت خارجه تاکید کرده است: جمهوری اسلامی ایران، اینگونه اقدامات شورای امنیت را در راستای اعمال آپارتاید هستهیی و تقسیم جهان به شمال و جنوب در برخورداری فناوری پیشرفته میداند و اعتقاد دارد سبب خواهد شد که سایر کشورهای در حال توسعه نیز بطور جدی به سمت روند خوداتکایی در زمینه اکتساب فناوری صلحآمیز هستهیی و بهرهگیری از آن، سوق یابند.
از این رو قطعنامه جدید شورای امنیت نه تنها نمیتواند مانعی بر سر راه پیشرفت هستهیی ایران باشد، بلکه ملت ایران با تکیه بر توان ملی خود و در چهارچوب احقاق حقوق مسلم خود مطابق معاهده NPT، برنامههای صلحآمیز هستهیی خود را براساس برنامههای از پیش تعیین شده، ادامه خواهد داد و بویژه عملیاتی نمودن مرحله راهاندازی ٣۰۰۰ واحد سانتریفیوژ در نطنز را در اجرای ادامه فعالیتهای تحقیقاتی صلحآمیز خود تحت نظارت آژانس آغاز و با جدیت پیگیری و اجرا خواهد نمود.
دشمنان ملت ایران باید مطمئن باشند که انجام اینگونه اقدامات در شورای امنیت، موجب نادیده انگاشتن نقش، جایگاه، نفوذ و تأثیرگذاری جمهوری اسلامی ایران بر تحولات، ثبات و امنیت منطقهیی نخواهد شد.
در انتهای این بیانیه آمده است: اگر چه جمهوری اسلامی ایران همواره با رویکرد واقعگرا، چندجانبهگرایانه و عملگرا، خواستار حل مسائل موجود از طریق مذاکراه میباشد، لکن معتقد است انجام این اقدامات یکجانبه و غیرمسوولانه و غیرمعقول در شورای امنیت، نه تنها کمک به تسهیل فرآیند مذاکرات نمیکند بلکه در مسیر مذاکرات مانعتراشی جدی هم مینماید.
سهرچاوه: اخبار روز
ئهردۆگان له چاوپێكهوتنێكدا لهگهڵ تهلهفزیۆنی رهسمی له توركیا گوتی: كاتێك پهكهكه چهك فڕێبدات ئهو كاته ئاشتی و ئارامی له ناوچه كوردنشینهكانی توركیا بهرپا دهبێت.
شایانی باسه رۆژی پێنجشهممه عهبدوڵا ئۆجهلان رابهری پهكهكه له بهندیخانهكهیدا نامهیهكی ئاڕاستهی چهكدارانی پهكهكه كرد و تیایدا داوای لێكردن كه ئاگربهست لهگهڵ سوپای توركیا رابگهیهنن بهمهبهستی رهخساندنی ههلێك بۆ لهیهكتر تێگهیشتنی نێوان گهلی كورد و تورك
بهپێی ههواڵی ماڵپهری (حوریهت)ی توركی، لاگهندیك سهبارهت به ههوڵهكانی توركیا بۆ ئهندامبوونی له یهكێتی ئهوروپا روونیكردۆتهوه، كه یهكێتی ئهوروپا سێ مهرجی سهرهكی لهبهردهم توركیا داناوه بۆ جێبهجێكردن، بۆ ئهوهی بچێته ریزی وڵاتانی ئهندام له یهكێتی ئهوروپا. كه مهرجهكانیش چارهسهركردنی كێشهی گهلی كورد و قوبرس و ئازادی را دهربڕین له خۆدهگرێت.
ناوبراو جهختی له سهر ئهوه كردۆتهوه، ئهگهر دهوڵهتی توركیا پابهند نهبێت به چارهسهركردنی كێشهی كورد و ئازادی را دهربڕین، ئهوا یهكێتی ئهوروپا ههموو دهرگاكانی لهبهردم به ئهندامبوونی ئهو وڵاته دادهخات.peyamner
له تهقینهوهی دوێنێ شاری دیاربهكری باكووری كوردستان، یانزده هاوڵاتی كورد بوونه قوربانی.
له سهر ماڵپهڕی (www.turkintikamtugayi.8m.com ) گروپی ناسراو به لیوای تۆڵهی تورك بهرپرسیارهتی خۆیان له تهقینهوهكهی دوێنێی شاری دیاربهكر راگهیاند و ئاماژهیان بهوهداوه كه ئهم كارهیان بۆ تۆڵه سهندنهوه له كوشتنی سهربازێكی توركه له شاری سێرتی توركیا.
ههروهها له ماڵپهڕهكهدا هاتووه كه باشترین كورد ئهوهیه كه مردووه و نووسراوه، له ماوهی رابردوو به هۆی چالاكی چهكداری گروپی تیرۆریستی پهكهكه له ناوچه جیاجیاكانی وڵاتهكهمان، چهندین سهرباز و پۆلیس و گهنج كوژراون و ئێمه وهكو گروپی لیوای تۆڵهی تورك بهرامبهر به كوژرانی ههر توركێك له رۆژئاوای توركیا، ده كورد دهكوژین.
شیاوی باسه ماوهیهكی زۆره رێژیم سیاسهتی نامرۆڤانهی تووشكردنی لاوانی كوردی به ویرووسی نهخۆشیی ئیدز گرتۆتهبهرو وێدهچێ ئهو ژنو پیاوهش له بهكرێگیراوانی رێژیم بن.
به گوێرهی ههواڵی رۆژنامهی خهبات، له كۆنگره رۆژنامهنووسیهكهدا كه دوێنێ له بناری قهندیل ئهنجامدرا، قهرهیلان له میانهی قسهكانیدا رایگهیاند: پهكهكه ئامادهی ئاگربهسته به ئاراستهی چارهسهریهكی ئاشتی دیموكراتیانهی دۆزی كورد له توركیا. ئێمه ئامادهین له یهكی ئهیلول كه رۆژی ئاشتی جیهانیی شهڕ رابگرین، بهڵام دهبێ توركیاش ئامادهیی ههبێت.
له بارهی پرسیارێك كه ئاخۆ پێشبینی دهكات سوپای توركیا هێرش بكاتهسهر بارهگاكانیان، موراد قهرهیلان گوتی: ئێمه هیوا ناخوازین سوپای توركیا هێرش بكات، بهڵام له ئامادهباشی تهواوداین بۆ بهرگریكردن له خۆمان و له دۆزهكهمان
بهپێی ههواڵی ماڵپهری (فورات نیوز)ی توركی وهزارهتی پهروهردهی حكومهتی كازاغستان له سهر داوای رێكخراوه كوردییهكانی وڵاتهكهی، فهرمانێكی وزارهی بۆ ههرێمه كورد نشینهكانی كازاخستانی دهركردووه، بۆ ئهوهی له سهرجهم قوتابخانهكاندا منداڵانی كورد له قوتابخانه سهرهتایی و ناوهندییهكان به زمانی كوردی بخوێنن. ههرچهنده پێشتر بڕیار دهرچوو بوو، كه ههفتهی 4 كاتژمێر قوتابیانی كورد به زمانی كوردی بخوێنن، بهڵام له لایهن بهرپرسانی حكومی له ههرێمه كوردییهكان بڕیارهكه رهچاوهنهكرابوو.
به گزارش ايسنا اين روزنامهي چاپ آمريكا نوشت: تحولات اخير در جهان از جمله جنگ لبنان، بحران در اوضاع امنيتي عراق و افزايش خشونتها از سوي جنبش طالبان در افغانستان و همچنين آزمايش موشكهاي كرهي شمالي در واقع هشدار براي آغاز جنگ جهاني سوم است.
اين روزنامه در ادامه نوشت: خشونتهاي مختلف در جهان در سال 1914 به وقوع جنگ جهاني اول منجر شد كه با حضور 12 كشور جهان صورت گرفت و بيش از 10 ميليون قرباني بر جاي گذاشت.
احتمال تكرار اين سناريوها وجود دارد. در صورت حمايت ايران از حزب الله لبنان ممكن است اسراييل در جنگ خود عليه لبنان، ايران را نيز مورد هدف قرار دهد و ايران نيز در واكنش به اين اقدام نيروهاي آمريكايي در عراق را مورد هدف قرار دهد و اين امر به اعتراض بسياري از كشورهاي منطقه منجر ميشود كه مخالف با اسراييل هستند.
در ادامهي اين گزارش آمده است: اصرار رهبر كرهي شمالي جهت آزمايش موشكي و پرتاب اشتباه يكي از اين موشكها به توكيو كه مسلما زيانهاي مالي و انساني زيادي بر جاي خواهد گذاشت موجب ميشود كه آمريكا نيز در كمك به هم پيمان ژاپنياش به تاسيسات هستهيي پيونگ يانگ حمله كند و در اين ميان و در صورت پيشروي نيروهاي آمريكايي به جنوب كرهي شمالي نيروهاي چيني با آنها روبهرو شوند و به اين ترتيب جنگ آمريكا و چين نيز آغاز شود.
لسآنجلس تايمز در ادامهي گزارش خود تاكيد كرده است: با وجود چنين بحرانهايي ممكن است تشكيلات القاعده، پرويز مشرف، رييس جمهور پاكستان را به قتل برساند و اين امر منجر به افزايش بحران در اين كشور شود و نيروهاي ارتش پاكستان نتوانند شبه نظاميان تندروي اين كشور را سركوب كنند و به همين دليل آمريكا براي حمايت از تاسيسات هستهيي پاكستان مجبور به اعزام نيروهاي ويژه به پاكستان شود.
اين روزنامه نوشت: اين شرايط و همچنين بمبگذاريهاي اخير در بمبئي كه ظاهرا توسط گروههاي شبه نظامي كشميري صورت گرفته موجب ميشود كه هند نيز فرصت را غنيمت شمرده و به كشمير حمله كند.
در ادامهي اين گزارش آمده است: در صورت انجام تظاهراتهاي اعتراض آميز در روسيهي سفيد و دخالت نيروهاي روسي در اين خصوص ممكن است نيروهاي لهستاني براي حمايت از اتباع خود در روسيهي سفيد با نيروهاي روسي وارد جنگ شوند.
لس آنجلس تايمز همچنين نوشته است: با توجه به اينكه در نظام دو قطبي گذشته متشكل از آمريكا و اتحاد جماهير شوروي اين دو قدرت توانايي جذب بسياري از كشورهاي هم پيمان خود را داشتند و جهان شاهد دو دوره جنگ جهاني بزرگ بود در شرايط كنوني و با وجود تك قطبي بودن آمريكا نيز احتمال ميرود كه جهان وارد بحران و جنگ جديد شود
